Vitamin C từ lâu được biết đến với công dụng tăng cường miễn dịch, hỗ trợ phục hồi mô và chống oxy hóa. Gần đây, nhiều nghiên cứu tiếp tục tìm hiểu vai trò của dưỡng chất này trong việc hỗ trợ giảm nguy cơ mắc một số loại ung thư, đặc biệt là ung thư đường tiêu hóa.
Một nghiên cứu mới từ Đại học Waterloo (Canada) đã góp phần làm rõ cơ chế mà vitamin C có thể tham gia bảo vệ cơ thể trước các phản ứng hóa học có hại trong dạ dày và ruột.
Nghiên cứu tập trung vào nitrat và nitrit - những hợp chất thường xuất hiện trong các loại thịt chế biến sẵn như xúc xích, thịt xông khói, thịt nguội. Ngoài ra, các chất này cũng có thể tồn tại trong nước hoặc thực phẩm do ô nhiễm môi trường.
Trong môi trường acid của dạ dày, nitrat và nitrit có thể tham gia phản ứng nitrosation để tạo ra nitrosamine - nhóm hợp chất được cho là có liên quan đến nguy cơ ung thư dạ dày và một số ung thư đường tiêu hóa.
Để nghiên cứu cơ chế này, nhóm chuyên gia tại Đại học Waterloo đã xây dựng mô hình toán học mô phỏng quá trình hấp thu, chuyển hóa và đào thải nitrat - nitrit trong hệ tiêu hóa, bao gồm tuyến nước bọt, dạ dày, ruột non và huyết tương.
Kết quả mô phỏng cho thấy khi vitamin C xuất hiện đồng thời với nitrat trong dạ dày, phản ứng nitrosation bị ức chế đáng kể. Điều này giúp làm giảm sự hình thành các hợp chất có khả năng gây tổn thương tế bào.
Theo các nhà khoa học, đây có thể là một trong những nguyên nhân giúp giải thích vì sao chế độ ăn giàu rau xanh và trái cây thường liên quan đến nguy cơ thấp hơn đối với một số bệnh ung thư đường tiêu hóa.
Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng không phải mọi nguồn nitrat đều mang mức nguy cơ giống nhau. Các loại rau lá xanh như rau bina dù chứa lượng nitrat khá cao nhưng đồng thời cũng giàu vitamin C và các chất chống oxy hóa tự nhiên. Chính sự hiện diện của vitamin C giúp hạn chế phản ứng nitrosation ngay trong dạ dày.
Theo mô hình nghiên cứu, việc hấp thu đồng thời nitrat và vitamin C thông qua thực phẩm tự nhiên có hiệu quả bảo vệ tốt hơn so với chỉ bổ sung vitamin C riêng lẻ sau bữa ăn.
Nhóm nghiên cứu cũng đánh giá khả năng sử dụng viên uống vitamin C sau khi tiêu thụ thực phẩm chế biến sẵn. Kết quả cho thấy vitamin C bổ sung vẫn có thể làm giảm phần nào sự hình thành nitrosamine nhưng hiệu quả tương đối hạn chế.
Hiệu quả này thấp hơn đáng kể so với việc bổ sung vitamin C tự nhiên từ rau củ và trái cây trong cùng bữa ăn. Điều đó cho thấy việc uống vitamin C sau khi ăn thực phẩm chế biến sẵn không thể bù đắp hoàn toàn những nguy cơ từ chế độ ăn thiếu lành mạnh.
Các chuyên gia nhận định việc duy trì chế độ ăn cân đối, tăng cường rau xanh và trái cây tươi, đồng thời hạn chế thực phẩm chế biến sẵn vẫn là yếu tố quan trọng để bảo vệ sức khỏe.
Nhóm nghiên cứu cũng cho rằng đây có thể là nguyên nhân khiến nhiều nghiên cứu trước đây về nitrat và ung thư cho kết quả chưa thống nhất, do chưa kiểm soát đầy đủ lượng vitamin C trong khẩu phần ăn.
Ngoài vai trò hỗ trợ phòng ngừa nguy cơ, vitamin C liều cao hiện cũng đang được nghiên cứu trong điều trị ung thư.
Một số nghiên cứu trong phòng thí nghiệm cho thấy vitamin C ở liều rất cao có thể làm tăng stress oxy hóa trong tế bào ung thư, từ đó ảnh hưởng đến sự phát triển của khối u hoặc hỗ trợ hiệu quả của một số phương pháp điều trị.
Tuy nhiên, phần lớn các nghiên cứu hiện mới dừng ở giai đoạn tiền lâm sàng hoặc quy mô nhỏ. Đến nay vẫn chưa có đủ bằng chứng để khẳng định vitamin C là phương pháp điều trị ung thư hiệu quả.
Các tổ chức y khoa hiện không khuyến cáo sử dụng vitamin C để thay thế các phương pháp điều trị ung thư tiêu chuẩn như phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, điều trị đích hay liệu pháp miễn dịch.
Các chuyên gia nhấn mạnh vitamin C không phải “lá chắn” tuyệt đối chống ung thư. Đây là bệnh lý phức tạp chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố như di truyền, hút thuốc lá, rượu bia, béo phì, lười vận động, môi trường sống và chế độ dinh dưỡng.
Những biện pháp được khuyến cáo để giảm nguy cơ ung thư gồm không hút thuốc, hạn chế rượu bia, duy trì cân nặng hợp lý, tập thể dục thường xuyên, tăng cường rau xanh và trái cây tươi, đồng thời hạn chế thịt chế biến sẵn và thực phẩm siêu chế biến.
Bên cạnh đó, việc tầm soát ung thư định kỳ theo độ tuổi và yếu tố nguy cơ cũng đóng vai trò quan trọng trong phát hiện bệnh sớm.
Vitamin C có nhiều trong các thực phẩm tự nhiên như cam, quýt, bưởi, ổi, kiwi, dâu, ớt chuông, cà chua và các loại rau lá xanh. Theo các chuyên gia dinh dưỡng, vitamin C từ thực phẩm tự nhiên thường an toàn và mang lại lợi ích toàn diện hơn so với lạm dụng thực phẩm chức năng.
Kết quả nghiên cứu mới tiếp tục củng cố thêm mối liên hệ giữa chế độ ăn giàu rau quả với sức khỏe lâu dài. Dù chưa thể xem vitamin C là biện pháp phòng ung thư trực tiếp, việc duy trì khẩu phần ăn giàu vitamin C tự nhiên vẫn được coi là một phần quan trọng của lối sống lành mạnh nhằm hỗ trợ giảm nguy cơ bệnh tật.
Bình luận
0