Nghiên cứu mới do các nhà khoa học từ Đại học Carnegie Mellon, Viện Công nghệ Massachusetts, Đại học Oxford và Đại học California, Los Angeles thực hiện đã đưa ra những kết quả đáng chú ý về tác động của trí tuệ nhân tạo (AI) đối với tư duy con người. Nghiên cứu được tiến hành thông qua 3 thí nghiệm kiểm soát ngẫu nhiên với tổng cộng 1.222 người tham gia.
Trong thí nghiệm đầu tiên, 354 người được chia thành hai nhóm để giải các bài toán phân số. Một nhóm được sử dụng GPT-5 trong 12 câu đầu, sau đó bị ngắt quyền truy cập ở 3 câu cuối; nhóm còn lại làm toàn bộ 15 câu mà không có hỗ trợ. Kết quả cho thấy ở 3 câu cuối, nhóm từng dùng AI chỉ đạt tỷ lệ chính xác 0,57, thấp hơn đáng kể so với mức 0,73 của nhóm đối chứng. Đồng thời, tỷ lệ bỏ qua câu hỏi của nhóm này là 0,20, gần gấp đôi so với nhóm không sử dụng AI.
Ở thí nghiệm thứ hai, nhằm loại bỏ các yếu tố gây nhiễu và đánh giá năng lực ban đầu, nhóm nghiên cứu phân tích cách người tham gia sử dụng AI. Trong số những người có dùng AI, 61% hỏi trực tiếp đáp án, 27% chỉ xin gợi ý hoặc hướng dẫn, và 12% gần như không sử dụng. Kết quả cho thấy nhóm hỏi thẳng đáp án có hiệu suất làm bài độc lập thấp nhất và tỷ lệ bỏ qua cao nhất, trong khi nhóm chỉ dùng AI để tham khảo gợi ý có kết quả tương đương với nhóm không sử dụng.
Nhóm nghiên cứu cảnh báo, nếu sự phụ thuộc vào AI kéo dài trong nhiều tháng hoặc nhiều năm, người học có thể mất dần khả năng tự mình giải quyết vấn đề. Khi không còn công cụ hỗ trợ, họ sẽ gặp khó khăn trong việc duy trì tư duy hiệu quả.
Thí nghiệm thứ ba chuyển sang bài kiểm tra đọc hiểu với 201 người tham gia làm bài dạng SAT, và kết quả tiếp tục cho thấy xu hướng tương tự. Nhóm sử dụng AI chỉ đạt mức 0,76 khi tự làm bài, thấp hơn so với 0,89 của nhóm đối chứng.
Các nhà khoa học lý giải hiện tượng này bằng hai cơ chế chính. Thứ nhất là "dịch chuyển kỳ vọng", khi não bộ quen với việc nhận câu trả lời nhanh chóng sẽ khó duy trì sự tập trung cho các nhiệm vụ kéo dài hơn vài phút. Thứ hai là sự suy giảm khả năng tự đánh giá, do người học không còn trải qua quá trình tự giải quyết vấn đề để hiểu rõ năng lực của bản thân.
Ngoài ra, một nghiên cứu riêng từ MIT cũng chỉ ra rằng những người sử dụng AI để viết các bài luận dài thường không nhớ rõ nội dung mình đã viết, thậm chí không nhận ra bài của chính mình trong các bài kiểm tra sau đó. Hiện tượng này được gọi là "nợ nhận thức", khi việc phụ thuộc vào nội dung tạo sẵn khiến khả năng ghi nhớ và tư duy của não bộ bị suy giảm.
Bình luận
0