Theo nhóm các nhà khoa học quốc tế, kháng kháng sinh (AMR) là hiện tượng vi khuẩn, virus và nấm phát triển khả năng chống lại các loại thuốc điều trị, khiến nhiều bệnh nhiễm trùng vốn dễ chữa trị trở nên dai dẳng, khó kiểm soát hơn. Đây đang được xem là một trong những mối đe dọa y tế nghiêm trọng nhất thế kỷ XXI.
Kết quả nghiên cứu mới đăng trên Nature cho thấy, nhiệt độ tăng kéo dài có thể làm số lượng gen kháng kháng sinh trong đất đồng cỏ tăng tới 23,9%. Đáng chú ý, sự gia tăng này không chỉ dừng ở số lượng mà còn khiến các gen kháng thuốc trở nên linh động hơn, dễ dàng lan truyền giữa các quần thể vi khuẩn.
Nguyên nhân được xác định chủ yếu đến từ việc nhiệt độ cao tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển mạnh của nhóm vi khuẩn Actinomycetota - nhóm vi khuẩn Gram dương vốn mang sẵn nhiều gen kháng thuốc. Khi quần thể vi khuẩn này chiếm ưu thế trong đất, tổng “kho chứa” gen kháng kháng sinh trong môi trường cũng gia tăng theo.
Các nhà khoa học cảnh báo, đất và nguồn nước tự nhiên từ lâu đã được xem là nơi lưu giữ khổng lồ các gen kháng kháng sinh. Khi những gen này được trao đổi qua cơ chế chuyển gen ngang, các mầm bệnh nguy hiểm có thể tiếp nhận khả năng kháng thuốc, từ đó khiến việc điều trị ở người và vật nuôi trở nên khó khăn hơn. Thậm chí, một số nghiên cứu liên quan còn cho thấy biến đổi khí hậu có thể tạo ra con đường lan truyền kháng kháng sinh từ môi trường đất vào hệ thống y tế và bệnh viện.
Không dừng lại ở đó, hiện tượng ấm lên còn làm gia tăng rõ rệt các gen liên quan đến khả năng kháng những nhóm kháng sinh quan trọng như glycopeptide và rifamycin - vốn là các loại thuốc được sử dụng trong điều trị nhiều bệnh nhiễm khuẩn nghiêm trọng.
Trong quá trình thực hiện nghiên cứu, các nhà khoa học đã duy trì một thí nghiệm ngoài thực địa từ năm 2009 đến năm 2020, sử dụng thiết bị hồng ngoại để giữ nhiệt độ đất cao hơn khoảng 3 độ C so với môi trường tự nhiên, đồng thời mô phỏng các điều kiện khí hậu cực đoan như hạn hán và mưa lớn. Sau đó, mẫu đất được phân tích bằng công nghệ di truyền hiện đại để nhận diện chi tiết các gen kháng thuốc tồn tại trong hệ vi sinh vật.
Kết quả thử nghiệm trong phòng thí nghiệm càng củng cố mối lo ngại khi vi khuẩn lấy từ các khu đất được làm ấm cho thấy khả năng kháng cao hơn với 22 loại kháng sinh so với vi khuẩn ở điều kiện bình thường. Điều này cho thấy tác động của biến đổi khí hậu không chỉ là biến đổi hệ sinh thái mà còn thúc đẩy quá trình tiến hóa của các chủng vi sinh vật kháng thuốc.
Giới chuyên gia nhận định, nếu không có biện pháp kiểm soát hữu hiệu, kháng kháng sinh có thể gây ra tới 10 triệu ca tử vong mỗi năm trên toàn cầu vào năm 2050. Trong bối cảnh đó, việc nhận diện rõ mối liên hệ giữa biến đổi khí hậu và sự lan rộng của gen kháng thuốc được xem là cơ sở quan trọng để xây dựng chiến lược ứng phó toàn diện, từ quản lý môi trường, nông nghiệp đến bảo vệ sức khỏe cộng đồng trong tương lai.
Bình luận
0