Theo nhận định từ The Bookseller, ngành xuất bản đang phải đối mặt với một thách thức lớn hơn cả trí tuệ nhân tạo: sự phụ thuộc sâu sắc vào các nền tảng công nghệ trong việc phân phối và quảng bá sách.
Hiện nay, các “ông lớn” công nghệ như Amazon, TikTok, Google và Meta đang chi phối hầu hết các khâu quan trọng trong hành trình đưa sách đến độc giả. Amazon nắm quyền kiểm soát doanh số bán, TikTok – đặc biệt là cộng đồng BookTok – có thể biến một cuốn sách vô danh thành hiện tượng chỉ sau một đêm, trong khi Google định hình cách độc giả tìm kiếm thông tin, còn Meta ảnh hưởng đến quảng cáo và tiếp cận người đọc.
Mô hình này không phải là mới khi từng xuất hiện trong lĩnh vực báo chí suốt hơn một thập kỷ. Khi các nền tảng thay đổi thuật toán hoặc giảm ưu tiên nội dung, nhiều cơ quan báo chí đã chứng kiến lượng truy cập và doanh thu sụt giảm, buộc phải điều chỉnh chiến lược nội dung để thích nghi.
Dù ngành xuất bản sách có những khác biệt nhất định so với báo chí, mức độ phụ thuộc vào nền tảng công nghệ lại ngày càng tương đồng. Thành công của một cuốn sách giờ đây gắn chặt với khả năng hiển thị trên các nền tảng này. Một cuốn sách có thể “nằm im” trong thời gian dài, nhưng chỉ cần một video lan truyền trên TikTok cũng có thể trở thành sách bán chạy ngay lập tức.
Không chỉ vậy, thứ hạng trên Amazon hay khả năng tối ưu tìm kiếm trên Google cũng có thể quyết định trực tiếp đến doanh số. Điều này buộc các nhà xuất bản phải điều chỉnh nội dung và chiến lược phát hành để phù hợp với thuật toán, vô hình trung tạo ra một dạng “tự kiểm duyệt” do công nghệ chi phối.
Rủi ro không chỉ nằm ở sự phụ thuộc về doanh thu, mà còn ở việc các nền tảng dần định hình loại sách nào có khả năng sinh lời. Khi đó, nhà xuất bản có thể không còn nhiều lựa chọn ngoài việc chạy theo xu hướng do thuật toán dẫn dắt.
Trước thực tế này, các chuyên gia cho rằng ngành xuất bản cần chủ động xây dựng hệ sinh thái riêng. Điều này bao gồm phát triển kênh bán hàng trực tiếp, xây dựng cộng đồng độc giả trung thành và mở rộng mô hình đăng ký dịch vụ.
Bên cạnh đó, các nền tảng công nghệ nên được xem là kênh phân phối mang tính biến động, thay vì phụ thuộc như một nền tảng cốt lõi. Việc đa dạng hóa kênh tiếp cận sẽ giúp giảm thiểu rủi ro khi thuật toán thay đổi.
Ngoài ra, giới xuất bản cần liên kết để tạo sức ép lên các công ty công nghệ, thúc đẩy minh bạch về thuật toán, dữ liệu và cơ chế phân phối nội dung. Đồng thời, họ cũng cần tham gia sâu hơn vào các cuộc thảo luận chính sách về quyền truy cập dữ liệu và chủ quyền số.
Về dài hạn, việc phát triển các hệ sinh thái công nghệ độc lập được xem là hướng đi quan trọng. Dù không thể tách rời hoàn toàn khỏi các nền tảng lớn, nhưng đây sẽ là cách giúp ngành xuất bản giảm bớt sự lệ thuộc và lấy lại quyền chủ động trong việc tiếp cận độc giả.
Bình luận
0