Ngành điều Việt Nam đang đối mặt với nghịch lý khi duy trì vị thế hàng đầu thế giới về xuất khẩu nhân điều nhưng lại phụ thuộc mạnh vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu.
Theo số liệu từ Cục Hải quan, từ đầu năm đến giữa tháng 5, Việt Nam xuất khẩu khoảng 1,5 tỷ USD hạt điều, trong khi kim ngạch nhập khẩu đã lên tới khoảng 2,3 tỷ USD, cao hơn hàng trăm triệu USD so với giá trị xuất khẩu.
Hiệp hội Điều Việt Nam (Vinacas) cho biết Việt Nam hiện là quốc gia nhập khẩu điều thô lớn nhất thế giới, đồng thời cung cấp khoảng 80% lượng nhân điều xuất khẩu toàn cầu.
Trong năm 2025, các doanh nghiệp trong ngành đã nhập khẩu hơn 3,122 triệu tấn điều thô với tổng giá trị vượt 4,667 tỷ USD. Những con số này phản ánh mức độ phụ thuộc rất lớn của ngành điều vào nguồn cung nguyên liệu từ nước ngoài.
Theo Vinacas, sự phụ thuộc này đang trở thành điểm nghẽn khi thị trường nguyên liệu quốc tế liên tục biến động. Phần lớn điều thô nhập khẩu của Việt Nam đến từ các quốc gia châu Phi, nơi nhiều chính sách mới đang được triển khai nhằm ưu tiên giữ lại nguồn nguyên liệu phục vụ chế biến trong nước.
Một số quốc gia đã áp dụng biện pháp cấm xuất khẩu điều thô trong giai đoạn đầu vụ, quy định giá xuất khẩu tối thiểu hoặc tăng thuế, phí đối với điều thô xuất khẩu.
Hiệp hội Điều Việt Nam đánh giá những thay đổi này đang khiến hoạt động nhập khẩu điều thô của doanh nghiệp Việt Nam gặp nhiều khó khăn hơn, kéo theo chi phí tăng cao và làm giảm hiệu quả sản xuất - kinh doanh.
Không chỉ chịu sức ép từ chính sách thương mại, ngành điều còn đối mặt với rủi ro địa chính trị. Xung đột tại Trung Đông cùng nhiều khu vực khác tiếp tục gây gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu, khiến chi phí logistics, giá nhiên liệu và vận chuyển tăng mạnh.
Nguyên nhân khiến nhập khẩu điều tăng cao trong những tháng đầu năm được cho là do công suất chế biến trong nước liên tục mở rộng, trong khi vùng nguyên liệu nội địa ngày càng thu hẹp.
Nhiều năm qua, diện tích trồng điều trong nước có xu hướng giảm do năng suất và hiệu quả kinh tế chưa cao. Không ít nông dân đã chuyển sang các loại cây trồng mang lại giá trị tốt hơn như sầu riêng, cà phê hoặc các loại cây ăn trái.
Hiện nguồn cung điều nguyên liệu cho Việt Nam chủ yếu đến từ Campuchia và nhiều quốc gia châu Phi như Bờ Biển Ngà, Ghana, Nigeria và Tanzania. Sau khi nhập khẩu, các doanh nghiệp trong nước sẽ chế biến sâu, tách nhân, rang, đóng gói rồi xuất khẩu sang Mỹ, EU, Trung Quốc cùng nhiều thị trường khác.
Điều này cho thấy Việt Nam hiện giữ vai trò là trung tâm chế biến điều của thế giới hơn là quốc gia chủ động hoàn toàn về vùng nguyên liệu.
Hiệp hội Điều Việt Nam cảnh báo nếu không sớm chủ động được nguồn nguyên liệu trong nước, vị thế dẫn đầu thế giới về chế biến và xuất khẩu nhân điều của Việt Nam có thể bị ảnh hưởng trong thời gian tới.
Bình luận
0