Mật mã của những đường chỉ mỏng như tơ

Tranh Hàng Trống từ lâu đã khẳng định vị thế riêng biệt trong dòng chảy mỹ thuật dân gian Việt Nam nhờ kỹ thuật "cản màu" đặc trưng và những nét vẽ mảnh mai nhưng đầy uy lực. Khác với tranh Đông Hồ dùng bản khắc gỗ để in màu, tranh Hàng Trống chỉ in ngửa nét biểu quầng, sau đó người nghệ nhân phải dùng bút lông tỉ mỉ tô từng lớp màu để tạo độ đậm nhạt, sâu thẳm. Chính công đoạn này khiến mỗi bức tranh, dù cùng một chủ đề như Ngũ Hổ hay Tố Nữ, đều mang một linh hồn riêng biệt, không thể sao chép.

Năm 2025, khi những giá trị thủ công được tôn vinh trở lại, giới mộ điệu không khỏi ngỡ ngàng trước sự tinh xảo của dòng tranh này. Nghệ nhân Lê Đình Nghiên – người được coi là "người gác đền" cuối cùng của dòng tranh chia sẻ: "Làm tranh Hàng Trống không thể vội. Mỗi nét chỉ mảnh như sợi tóc trên gương mặt các cô tiên hay thần thái oai nghiêm của ông Hổ đều đòi hỏi sự tĩnh tâm tuyệt đối. Chúng tôi không chỉ vẽ tranh, chúng tôi đang giữ lại cái cốt cách hào hoa của người Hà Nội xưa".

Khi di sản bước ra từ khung kính bảo tàng

Thách thức lớn nhất của tranh Hàng Trống trong những năm qua là làm sao để phù hợp với không gian kiến trúc hiện đại. Năm 2025 ghi nhận một cuộc chuyển mình ngoạn mục khi các họa sĩ trẻ và nhà thiết kế nội thất bắt đầu ứng dụng họa tiết Hàng Trống vào thời trang, bao bì sản phẩm cao cấp và cả trang trí nội thất chung cư. 

Những hình ảnh chim phượng, hoa sen hay các mẫu hoa văn tùng cúc trúc mai được cách điệu một cách thông minh, giúp di sản thoát khỏi sự tĩnh lặng của bảo tàng để hiện diện sống động trong đời sống thường nhật.

Anh Marc, một chuyên gia thiết kế đồ họa từ Hà Lan đang làm việc tại Việt Nam nhận định: "Tôi bị thu hút bởi sự tương phản giữa nét vẽ truyền thống Việt Nam và tư duy bố cục hiện đại. Tranh Hàng Trống mang một vẻ đẹp đồ họa cực kỳ cao cấp, đủ sức đứng cạnh bất kỳ trường phái nghệ thuật nào trên thế giới mà không hề bị lép vế."

Sức sống từ niềm tự hào thế hệ

Cuộc hồi sinh của tranh Hàng Trống năm 2025 còn ghi dấu ấn bởi sự xuất hiện của các lớp học trải nghiệm do các nghệ nhân trẻ tổ chức. Tại đây, những bạn trẻ thuộc thế hệ Gen Z không chỉ được học cách cầm cọ, cách pha màu từ thảo mộc mà còn được nghe về những điển tích, ý nghĩa phong thủy ẩn sau mỗi bức tranh. Việc trực tiếp tham gia vào quy trình sáng tạo giúp cộng đồng hiểu hơn về giá trị lao động và tâm huyết của người nghệ nhân.

TP Hà Nội đã chú trọng xây dựng các không gian sáng tạo dành riêng cho làng nghề, tạo cầu nối để tranh Hàng Trống tiếp cận gần hơn với du khách quốc tế thông qua các triển lãm tương thực. Sự hồi sinh này minh chứng rằng: di sản sẽ không bao giờ mất đi nếu chúng ta biết cách thổi vào đó hơi thở của thời đại, biến những "nét chỉ mảnh" từ quá khứ thành niềm tự hào và động lực phát triển cho tương lai./.