Lễ tạ ơn mẹ Rừng: Triết lý nhân sinh và lời giải cho bài toán bảo tồn thiên nhiên

Lễ tạ ơn rừng: Từ nghi lễ tâm linh đến ý thức cộng đồng

Hàng năm, khi mùa rẫy mới bắt đầu, đồng bào các dân tộc Ve, Tà Riềng, Xơ Đăng và đặc biệt là người Cơ Tu tại vùng núi rừng Trường Sơn lại hội tụ để thực hiện lễ tạ ơn mẹ Rừng. Đây là nghi thức quan trọng nhất trong năm, thể hiện lòng biết ơn sâu sắc đối với thần linh và các thế hệ tổ tiên đã gìn giữ đại ngàn. Phần lễ diễn ra trong không gian thâm nghiêm của những cánh rừng già. Dưới gốc những cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi, các già làng thực hiện nghi thức cúng bái với vật phẩm là những sản vật của núi rừng. Lời khấn của già làng không chỉ cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu mà còn là lời cam kết của cộng đồng trước thần linh rằng: "Bảo vệ rừng là bảo vệ sinh mệnh của dân làng". Tiếp sau sự trang nghiêm của phần lễ là sự nối tiếp rộn ràng của phần hội tại nhà Gươl. Tiếng cồng chiêng vang vọng, điệu múa của những chàng trai, cô gái trong trang phục thổ cẩm truyền thống không chỉ là hình ảnh biểu trưng cho sức sống của bản làng, mà còn là sợi dây kết nối các thế hệ trong việc duy trì bản sắc và niềm tin vào sự che chở của mẹ Rừng.

Rừng là mẹ, là sinh kế và là lá chắn trong tâm thức lễ hội

Số liệu thực tế cho thấy vùng núi phía Tây Đà Nẵng là nơi sở hữu diện tích rừng nguyên sinh lớn, đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết nguồn nước và bảo vệ hệ sinh thái khu vực. Đối với người Cơ Tu, rừng không phải là để khai thác cạn kiệt, mà là "người mẹ" nuôi dưỡng bao đời. Triết lý "mình chăm sóc rừng, rừng chăm sóc mình" đã thấm sâu vào mỗi người dân nơi đây. Trong bối cảnh tình trạng biến đổi khí hậu dẫn đến các hiện tượng thời tiết cực đoan như lũ quét, sạt lở đất diễn ra ngày càng phức tạp tại miền Trung, việc gìn giữ những cánh rừng đầu nguồn trở thành vấn đề sống còn. Nghi lễ tạ ơn mẹ Rừng, vì thế, mang tính thời sự cấp thiết. Nó nhắc nhở cộng đồng rằng: Khi rừng bị xâm hại, con người sẽ phải gánh chịu những hậu quả thảm khốc từ thiên nhiên. Việc duy trì lễ hội này chính là cách thức giáo dục trực quan và hiệu quả đối với thế hệ trẻ. Không bằng những khẩu hiệu khô khan mà những trải nghiệm thực tế trong không gian văn hóa linh thiêng giúp thanh thiếu niên hiểu rõ giá trị của từng gốc cây, ngọn cỏ, từ đó hình thành ý thức tự giác trong việc bảo vệ môi trường.

Bảo tồn lễ hội văn hóa gắn liền với phát triển bền vững

Lễ tạ ơn mẹ Rừng còn là nhịp cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa văn hóa và kinh tế. Việc gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc không tách rời khỏi mục tiêu phát triển bền vững của địa phương. Khi rừng được bảo vệ tốt, hệ sinh thái được duy trì, đó cũng là tiền đề để phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng, giúp nâng cao đời sống cho đồng bào mà không làm tổn hại đến tài nguyên thiên nhiên. Sự quan tâm của chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng trong việc phục dựng, duy trì các nghi lễ cho thấy tầm nhìn chiến lược, lấy văn hóa làm nội lực để bảo vệ môi trường. Đây là hướng đi đúng đắn, biến những giá trị tinh thần thành hành động thực tế trong công tác quản lý và bảo vệ rừng. Lễ tạ ơn mẹ Rừng không chỉ là nét đẹp văn hóa độc đáo của người Cơ Tu giữa đại ngàn Trường Sơn, mà còn là một "thông điệp xanh" trong cuộc chiến chống lại biến đổi khí hậu. Giữ rừng không chỉ là giữ màu xanh cho núi cả, mà chính là giữ gìn mái nhà chung cho thế hệ mai sau.

Quý khán giả xem truyền hình trực tuyến của kênh VTV8 tại: https://vtvgo.vn/channel/vtv8-1,36.html