Không còn là những mảnh ký ức vụn vằn chỉ xuất hiện trong sách vở, các trò chơi như kéo co, đánh đu, cướp cờ hay đẩy gậy đang trở thành tâm điểm của các lễ hội xuân, mang đến một sức sống mới gắn kết cộng đồng và khẳng định bản sắc văn hóa Việt giữa thời hội nhập.

Sức hấp dẫn của trò chơi dân gian nằm ở tính biểu tượng và tinh thần tập thể cao độ. Mỗi trò chơi không đơn thuần là một hình thức vận động thể chất mà còn chứa đựng những triết lý nhân sinh và khát vọng về sự hòa hợp giữa con người với thiên nhiên. Trò đánh đu với những nhịp nhún bay bổng đại diện cho mong ước vươn cao; trò kéo co nghi thức phản ánh sức mạnh đoàn kết và lời cầu nguyện cho mùa màng bội thu; trò chơi ô ăn quan lại là một "cuộc đấu trí" bình dân nhưng đầy mưu lược.

Theo PGS.TS Nguyễn Thị Phương Châm, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Văn hóa, trò chơi dân gian là một thành tố sống động nhất của di sản văn hóa phi vật thể. "Sức sống mới của trò chơi dân gian hiện nay không đến từ sự cưỡng ép bảo tồn, mà đến từ nhu cầu thực thân của xã hội. Con người hiện đại đang quá tải với sự biệt lập của màn hình smartphone, họ khao khát những sự tương tác trực tiếp, những nụ cười thật và những va chạm vật lý đầy năng lượng. Trò chơi dân gian chính là cầu nối tuyệt vời nhất để thỏa mãn nhu cầu đó", PGS. Nguyễn Thị Phương Châm nhận định.

Tại lễ hội kéo co ngồi ở đền Trấn Vũ (Thạch Bàn, Hà Nội) – một di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại đã được UNESCO vinh danh – không khí năm nay đặc biệt náo nhiệt với sự tham gia của đông đảo thanh niên. Anh Trần Văn Quyết, một lập trình viên trẻ vừa tham gia đội kéo co làng, chia sẻ trong niềm phấn khích: "Lúc nắm lấy sợi dây song, cảm nhận được hơi ấm và sức kéo từ những người đồng đội xung quanh, tôi thấy một cảm giác kết nối mạnh mẽ mà không một trò chơi trực tuyến nào mang lại được. Đây là lần đầu tiên tôi thực sự hiểu thế nào là 'hào khí quê hương' qua từng nhịp hô".

Dưới góc nhìn quản lý lễ hội, việc đưa trò chơi dân gian vào các không gian hiện đại như phố đi bộ Hồ Gươm hay phố đi bộ Nguyễn Huệ là một giải pháp sáng tạo để đưa di sản đến gần hơn với giới trẻ. Ông Phạm Tuấn Long, Chủ tịch UBND quận Hoàn Kiếm, người có nhiều tâm huyết với các dự án văn hóa đô thị, cho biết: "Chúng tôi không biến trò chơi dân gian thành một màn trình diễn để xem, mà chúng tôi tạo không gian để mọi người cùng chơi. Khi một vị khách nước ngoài hay một đứa trẻ thành phố cầm dây nhảy dây hoặc chơi rồng rắn lên mây ngay trên đường phố, đó là lúc di sản được tái sinh. Sức sống của văn hóa nằm ở chính sự tham gia của cộng đồng".

Sự "hồi sinh" của trò chơi dân gian năm 2026 còn mang đậm dấu ấn của thời đại với xu hướng "thể thao hóa" các môn chơi truyền thống. Nhiều trò chơi như đẩy gậy, vật dân tộc đã được tổ chức thành các giải đấu quy mô, chuyên nghiệp nhưng vẫn giữ nguyên vẹn các lễ tiết, nghi thức cổ truyền. Điều này giúp nâng tầm trò chơi từ một hoạt động giải trí thuần túy lên thành một bộ môn rèn luyện bản lĩnh và kỹ năng sinh tồn.

Bà Elena Mikhailova, một chuyên gia nghiên cứu văn hóa dân gian từ Nga, sau khi quan sát lễ hội tung còn ở vùng Tây Bắc, đã bày tỏ sự ngưỡng mộ: "Tôi thấy ở đây một sự cân bằng tuyệt vời. Các trò chơi này vừa mang tính giải trí, vừa mang tính giáo dục tinh thần thượng võ và lòng bao dung. Nó là một loại 'ngôn ngữ chung' giúp những người xa lạ có thể hiểu và xích lại gần nhau chỉ sau một hiệp đấu. Đây thực sự là tài sản tinh thần quý giá mà Việt Nam đang gìn giữ rất tốt".

Tuy nhiên, thách thức hiện nay là làm sao để các trò chơi dân gian không bị biến tướng hoặc "sân khấu hóa" quá mức làm mất đi tính tự nhiên, hồn hậu vốn có. Bảo tồn sức sống mới của trò chơi dân gian cần sự thấu hiểu về luật chơi, ý nghĩa tâm linh và trên hết là sự tôn trọng tính bản địa của mỗi vùng miền.

Khép lại những ngày hội xuân, tiếng cười nói giòn giã bên bàn cờ người hay những tiếng hò reo cổ vũ trên sân kéo co vẫn còn vang vọng. Trò chơi dân gian, với sức sống mới đầy năng lượng, đang chứng minh rằng những giá trị cũ nếu được đặt đúng không gian và nhận được sự trân trọng đúng mực, sẽ luôn tỏa sáng rực rỡ. Đó chính là sợi dây vô hình kết nối các thế hệ, bồi đắp lòng tự hào dân tộc và làm giàu thêm tâm hồn người Việt trong dòng chảy của thời đại mới./.