Khám phá nguồn gốc tín ngưỡng, các nghi thức độc đáo và cách lễ hội này thu hút du khách, cân bằng giữa bảo tồn và phát triển du lịch.

Bước sang năm 2025, Lễ hội Lồng Tồng không chỉ còn bó hẹp trong phạm vi bản làng mà đã trở thành một "đặc sản" du lịch văn hóa tâm linh, thu hút hàng vạn lượt khách tìm về để giải mã những mật mã văn hóa của cư dân lúa nước vùng cao.

Nguồn gốc của Lễ hội Lồng Tồng gắn liền với tín ngưỡng thờ thần Nông và các vị thần cai quản sông, núi, đất đai. Nghi thức quan trọng nhất là lễ cúng của các thầy Then, thầy Tào nhằm cảm tạ thần linh đã bảo vệ dân bản và cầu xin một vụ mùa bội thu. Mâm cỗ cúng tại lễ hội năm 2025 vẫn giữ nguyên sự tinh túy truyền thống với bánh chưng, bánh dày, xôi ngũ sắc và đặc biệt là con gà thiến béo ngậy. Mỗi gia đình mang đến một mâm cỗ, tạo nên một "đại yến" sắc màu giữa cánh đồng, thể hiện tinh thần đoàn kết cộng đồng tuyệt đối của người Tày.

Điểm nhấn thu hút du khách nhất chính là nghi lễ Tịch điền (đường cày đầu tiên). Một lão nông đức độ, khỏe mạnh cùng con trâu mộng được chọn kỹ lưỡng sẽ thực hiện những đường cày khởi đầu cho mùa vụ mới. Hình ảnh đường cày lật lên lớp đất phù sa màu mỡ dưới sự chứng kiến của du khách quốc tế năm 2025 đã trở thành biểu tượng của sức sống bền bỉ và sự kết nối giữa con người với thổ nhưỡng. Chuyên gia nghiên cứu văn hóa dân gian nhận định: "Sức hấp dẫn của Lồng Tồng nằm ở tính chân thực. Du khách không chỉ xem biểu diễn, họ đang được chứng kiến một nghi lễ sinh tồn thực thụ của người dân vùng cao".

Sau phần lễ là phần hội với những trò chơi dân gian đầy kịch tính như tung còn, đẩy gậy, kéo co. Đặc biệt, cây còn cao vút giữa trung tâm lễ hội chính là tâm điểm. Những quả còn mang theo tua vải ngũ sắc bay vút lên trời xanh, hướng về phía vòng tròn giấy dán trên đỉnh cột còn. Theo quan niệm của người Tày, nếu ai tung còn xuyên qua được vòng tròn ấy, người đó sẽ gặp may mắn cả năm và bản làng sẽ có một vụ mùa no ấm. Năm 2025, trò chơi này được tổ chức theo mô hình trải nghiệm, cho phép du khách trực tiếp học cách làm quả còn và thử vận may, tạo nên sự giao lưu văn hóa đầy hào hứng.

Sự chuyển mình của Lồng Tồng thành sản phẩm du lịch văn hóa năm 2025 được đánh giá cao nhờ sự cân bằng giữa bảo tồn và phát triển. Thay vì sân khấu hóa gượng ép, các tỉnh như Thái Nguyên, Tuyên Quang, Lạng Sơn đã khuyến khích người dân tự làm chủ lễ hội. Du khách tìm đến không chỉ để tham quan mà còn lưu trú tại các homestay bản địa, cùng phụ nữ Tày dệt vải, làm bánh và hát Then dưới mái nhà sàn. Mô hình du lịch bền vững này không chỉ mang lại thu nhập cho bà con mà còn giúp giới trẻ người Tày tự hào hơn về di sản của cha ông.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất của năm 2025 vẫn là việc kiểm soát lượng khách để không phá vỡ không gian yên bình của bản làng. Việc ứng dụng mã QR để thuyết minh về di tích và đăng ký tham gia các hoạt động đã giúp ban tổ chức quản lý hiệu quả hơn. Lễ hội Lồng Tồng, vì thế, không chỉ là nơi cầu an cho mùa vụ mà còn là nơi gắn kết lòng người, là cầu nối để những giá trị văn hóa vùng cao vươn xa hơn trong thời kỳ hội nhập.

Kết thúc lễ hội, khi những quả còn đã xuyên tâm và những đường cày đã thẳng lối, người Tày lại bắt tay vào một mùa vụ mới với niềm tin rực rỡ. Lễ hội Lồng Tồng mãi là biểu tượng xanh của niềm hy vọng, nơi "hồn" đất và "tình" người hòa quyện làm một giữa đại ngàn Việt Bắc./.