Thị trường lao động toàn cầu đang trải qua một giai đoạn biến động mạnh khi nhiều "ông lớn" công nghệ đồng loạt cắt giảm nhân sự. Meta thông báo sa thải khoảng 10% lực lượng lao động, tương đương 8.000 người. Trong khi đó, Microsoft lần đầu tiên sau 51 năm hoạt động triển khai chương trình nghỉ việc tự nguyện cho gần 9.000 nhân viên.
Cùng xu hướng, hàng loạt doanh nghiệp như Nike, Snap, Oracle hay Salesforce cũng tiến hành thu hẹp quy mô. Theo CNBC, đây không chỉ là động thái cắt giảm chi phí hậu đại dịch mà còn phản ánh tác động trực tiếp từ cuộc đua phát triển AI.
Trong khi sa thải hàng loạt, các tập đoàn như Alphabet, Microsoft, Meta và Amazon lại dự kiến chi gần 700 tỷ USD trong năm nay để đầu tư hạ tầng AI. Công nghệ này giúp tối ưu vận hành nhưng đồng thời làm giảm nhu cầu lao động.
Dữ liệu từ Layoffs.fyi cho thấy tính đến cuối tháng 4, hơn 92.000 lao động công nghệ đã mất việc, nâng tổng số từ năm 2020 lên gần 900.000 người. Các chuyên gia nhận định đây là sự thay đổi mang tính cấu trúc, khi doanh nghiệp có thể đạt hiệu suất cao hơn với ít nhân sự hơn.
Xu hướng mới cũng đang hình thành trong hệ sinh thái khởi nghiệp, khi nhiều công ty có thể đạt doanh thu hàng chục triệu USD với đội ngũ rất nhỏ. Một số doanh nghiệp thậm chí có thể vận hành hiệu quả với chưa tới 100 nhân sự, nhờ tận dụng AI trong phát triển sản phẩm và quản lý.
Trước thực tế này, giới lãnh đạo công nghệ bắt đầu quay lại với khái niệm thu nhập cơ bản phổ quát (UBI) – khoản tiền được chi trả định kỳ cho mọi công dân mà không kèm điều kiện. Theo Business Insider, ý tưởng từng bị coi là viển vông này đang trở thành chủ đề thảo luận nghiêm túc.
CEO OpenAI Sam Altman là một trong những người ủng hộ mạnh mẽ UBI. Ông từng tài trợ nghiên cứu thử nghiệm phát 1.000 USD/tháng cho người thu nhập thấp tại Mỹ, cho thấy mức độ căng thẳng giảm và chi tiêu tập trung vào nhu cầu thiết yếu. Tuy nhiên, ông cũng cho rằng tiền mặt chưa thể giải quyết triệt để các vấn đề như chi phí y tế hay nhà ở.
Trong khi đó, tỷ phú Elon Musk nhận định AI và robot có thể tạo ra sự dư thừa hàng hóa, khiến lao động trở thành lựa chọn thay vì nghĩa vụ. Ông gọi viễn cảnh này là "thu nhập cao phổ quát".
Dưới góc nhìn đầu tư, Vinod Khosla cho rằng AI mang tính đột phá lớn hơn các công nghệ trước đây, khi có khả năng "khuếch đại trí não" con người, từ đó làm thay đổi giá trị của lao động truyền thống.
Tuy nhiên, UBI vẫn gây nhiều tranh cãi. CEO Anthropic Dario Amodei cho rằng đây chỉ là một phần nhỏ của giải pháp, khi AI đang làm thay đổi xã hội ở mức căn bản. Trong khi đó, nhà khoa học Geoffrey Hinton khuyến nghị các chính phủ nên cân nhắc UBI để ứng phó nguy cơ mất việc diện rộng.
Thực tế cho thấy khoảng cách giữa việc làm bị thay thế và việc làm mới đang ngày càng lớn. Nghiên cứu năm 2026 của Motion Recruitment chỉ ra AI đang làm chậm tuyển dụng ở các vị trí đầu vào, trong khi mức lương chỉ tăng mạnh ở một số vị trí chuyên sâu như kỹ sư AI.
Dù AI hứa hẹn tạo ra lượng của cải khổng lồ, câu hỏi lớn vẫn là cách phân bổ nguồn lực này. Theo nhà kinh tế trưởng Glassdoor Daniel Zhao, tốc độ thay đổi nhanh chóng đang khiến thị trường lao động rơi vào trạng thái bất an chưa từng có, khi ngay cả những người tạo ra công nghệ cũng cảm thấy lo lắng trước tương lai.
Bình luận
0