Tổ chức phi lợi nhuận Energy và Climate Intelligence Unit (ECIU) vừa nhận định giá các mặt hàng thiết yếu trong hộ gia đình sẽ “hầu như không giảm trở lại” do ảnh hưởng cộng hưởng từ xung đột Mỹ - Israel với Iran bùng phát từ tháng 2/2026 cùng hiện tượng khí hậu El Nino.
Trong báo cáo mới nhất, tổ chức có trụ sở tại London (Vương quốc Anh) cho biết giá thực phẩm thường tăng rất mạnh sau các cú sốc lớn nhưng lại giảm rất chậm và chỉ giảm một phần sau đó, khiến người dân phải duy trì mức chi tiêu cao hơn cho thực phẩm trong thời gian dài.
Dựa trên dữ liệu 30 năm tại Anh, ECIU cho biết sau 6 tháng kể từ cú sốc giá cả ban đầu, giá bán lẻ chỉ giảm khoảng 1%. Sau một năm, mức giảm là 5% và sau hai năm là khoảng 7%. Nếu tính theo thu nhập thực tế, chỉ khoảng 1/3 tác động đến khả năng chi trả của người dân được khắc phục sau hai năm.
Theo ECIU, hiện tượng giá thực phẩm “tăng nhanh nhưng giảm chậm” cũng là nguyên nhân khiến giá lương thực chưa thể quay trở lại mức trước đại dịch COVID-19, ngay cả khi các yếu tố gây áp lực giá đã dịu bớt.
Báo cáo nhấn mạnh rằng khi giá cả đã tăng lên, xét về mặt danh nghĩa, chúng gần như không quay đầu giảm trở lại. Điều này khiến chi phí sinh hoạt của các hộ gia đình tăng lên theo hướng lâu dài và mang tính tích lũy. Dù dữ liệu được nghiên cứu tại Anh, ECIU cho rằng xu hướng tương tự hoàn toàn có thể xảy ra tại nhiều quốc gia châu Âu.
Trong thời gian tới, giá thực phẩm toàn cầu còn có nguy cơ chịu thêm cú sốc mới từ hiện tượng El Nino. Hiện tượng khí hậu này được dự báo có thể khiến nhiệt độ tại Thái Bình Dương tăng tới 2 độ C trong năm nay.
El Nino được cho là sẽ ảnh hưởng mạnh tới các mặt hàng như ca cao, dầu ăn, gạo, đường cùng nhiều sản phẩm nhiệt đới khác như chuối, trà, cà phê, chocolate và thịt từ vật nuôi sử dụng đậu nành làm thức ăn.
Theo báo cáo của ngân hàng JP Morgan, tác động của El Nino tới giá nông sản có thể bắt đầu xuất hiện từ mùa hè năm nay nhưng đạt đỉnh vào mùa đông năm sau. Mức độ ảnh hưởng còn phụ thuộc vào khả năng chuyển đổi sang các giống cây chịu hạn của nông dân.
Trong khi đó, trước cả khi El Nino gây áp lực lên thị trường thực phẩm, việc eo biển Hormuz bị phong tỏa kép đã tác động mạnh đến nguồn cung năng lượng và phân bón toàn cầu.
Theo ECIU, hơn 36% sản lượng urê toàn cầu - nguyên liệu quan trọng trong sản xuất phân bón giàu nitơ - đến từ khu vực Vùng Vịnh. Tuy nhiên, sản lượng urê đã giảm kể từ khi xung đột tại Trung Đông bùng phát vào cuối tháng 2 năm nay.
Những tác động cộng hưởng từ chiến sự và thời tiết cực đoan được cho là sẽ ảnh hưởng nặng nề tới các quốc gia như Brazil và Ấn Độ. Đây đều là những nước nhập khẩu nitơ lớn từ Vùng Vịnh.
Brazil hiện sản xuất khoảng 10% lượng ngô toàn cầu, trong khi Ấn Độ chiếm khoảng 14% sản lượng lúa mì và gần 28% sản lượng gạo thế giới.
Trước bối cảnh này, chuyên gia phân tích thực phẩm và nông nghiệp Chris Jaccarini của ECIU kêu gọi các quốc gia tập trung trở lại vào mục tiêu phát thải ròng bằng không nhằm hạn chế tác động của chiến tranh và biến đổi khí hậu đối với đời sống người dân.
Theo ông Jaccarini, chiến tranh và thời tiết cực đoan đang khiến giá hàng hóa leo thang nhanh hơn, trong khi nguy cơ lũ lụt và hạn hán ngày càng nghiêm trọng. Ông cho rằng mục tiêu phát thải ròng bằng không là giải pháp cần thiết để đưa khí hậu trở lại trạng thái cân bằng.
Ông Henry Dimbleby, cựu lãnh đạo Chiến lược Lương thực Quốc gia của Chính phủ Anh, cũng cho rằng cần giải quyết tận gốc nguyên nhân dẫn tới lạm phát lương thực toàn cầu.
Theo ông, hệ thống lương thực thế giới hiện phụ thuộc chặt chẽ vào chi phí năng lượng, phân bón và vận chuyển. Khi biến đổi khí hậu và bất ổn năng lượng ngày càng nghiêm trọng, các cú sốc giá lương thực có thể xuất hiện thường xuyên hơn và với mức độ mạnh hơn.
Tổ chức Nông Lương Liên hợp quốc (FAO) mới đây cũng cảnh báo việc phong tỏa eo biển Hormuz có thể dẫn tới một cuộc khủng hoảng giá lương thực toàn cầu nghiêm trọng trong những tháng tới.
FAO cho rằng đây không đơn thuần là gián đoạn vận chuyển tạm thời mà có thể là khởi đầu của một cú sốc mang tính hệ thống đối với lĩnh vực nông nghiệp và lương thực toàn cầu.
Theo tổ chức này, cuộc khủng hoảng có thể diễn ra theo từng giai đoạn, bắt đầu từ năng lượng, phân bón, hạt giống, suy giảm năng suất, giá hàng hóa tăng và cuối cùng là lạm phát lương thực.
FAO cho biết chỉ số giá lương thực toàn cầu đã tăng liên tiếp trong ba tháng kể từ khi xung đột bùng phát.
Trước khi Mỹ và Israel tiến hành các hoạt động quân sự nhằm vào Iran, eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển khoảng 20% lượng dầu thô toàn cầu cùng gần 1/3 nguồn cung phân bón thế giới. Các chuyên gia cảnh báo nông dân có thể đối mặt nguy cơ thiếu hụt phân bón trong vụ hè do ảnh hưởng từ việc phong tỏa khu vực này.
FAO khuyến nghị các quốc gia cần thúc đẩy các tuyến vận tải thay thế qua bán đảo Arập tới Biển Đỏ, đồng thời tránh áp dụng các biện pháp hạn chế xuất khẩu đối với năng lượng và phân bón. Tổ chức này cũng kêu gọi miễn trừ viện trợ lương thực khỏi các rào cản thương mại nhằm hạn chế nguy cơ khủng hoảng lương thực toàn cầu.
Bình luận
0