Được UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới đầu tiên tại Việt Nam vào năm 2000, Cần Giờ không chỉ là một thắng cảnh du lịch mà còn là một pháo đài sinh học, một "lá phổi xanh" đóng vai trò sinh tử trong việc điều hòa khí hậu và bảo vệ đô thị lớn nhất Việt Nam trước những cơn thịnh nộ từ đại dương.

Điểm đặc biệt nhất khiến các nhà khoa học trên thế giới kinh ngạc khi đến Cần Giờ chính là khả năng tự phục hồi kỳ diệu của hệ sinh thái này sau khi bị hủy diệt bởi chất độc hóa học trong chiến tranh. Từ một vùng đất chết, màu xanh đã trở lại, không chỉ bao phủ bề mặt mà còn kiến tạo nên một mạng lưới sống phức tạp dưới lòng đất.

Theo GS.TS Nguyễn Hoàng Trí, Chủ tịch Ủy ban Quốc gia Chương trình Con người và Sinh quyển (MAB) Việt Nam, giá trị của Cần Giờ nằm ở cấu trúc đa tầng của nó. "Rừng ngập mặn Cần Giờ là một cỗ máy lọc sinh học khổng lồ. Hệ thống rễ đước, rễ mắm chằng chịt không chỉ giữ đất, lấn biển mà còn có khả năng hấp thụ các kim loại nặng và xử lý nước thải từ thượng nguồn trước khi đổ ra biển. Đặc biệt, trong bối cảnh biến đổi khí hậu, đây là 'bể chứa carbon' hiệu quả gấp nhiều lần so với rừng trên cạn", GS. Nguyễn Hoàng Trí phân tích.

Hành trình len lỏi qua những con rạch nhỏ trên chiếc ghe truyền thống mang lại một góc nhìn hoàn toàn khác về sự sống. Ở đây, sự im lặng của rừng già đôi khi bị phá vỡ bởi tiếng quẫy nước của cá thòi lòi – loài cá kỳ lạ có thể đi bộ trên cạn, hay tiếng gọi bầy của những đàn chim di cư. Anh Nicholas Anderson, một chuyên gia bảo tồn thiên nhiên đến từ Thụy Điển, chia sẻ trong sự phấn khích: "Tôi đã dành cả tuần để nghiên cứu về hệ thống rễ hô hấp của cây mắm tại đây. Đó là một kiệt tác của tiến hóa. Chúng vươn ngược lên khỏi mặt bùn để thở trong môi trường thiếu oxy và nồng độ mặn cao. Cần Giờ là minh chứng sống động nhất cho việc thiên nhiên có thể thích nghi và vươn lên mạnh mẽ như thế nào nếu chúng ta cho nó một cơ hội".

Dưới góc độ quản lý và bảo vệ rừng, thách thức lớn nhất của Cần Giờ hiện nay chính là áp lực từ nước biển dâng và sự xâm thực mặn ngày càng sâu. Ông Lê Văn Sinh, một cán bộ kỳ cựu thuộc Ban quản lý rừng phòng hộ Cần Giờ, người đã có hơn 30 năm bám trụ với những cánh rừng đước, trăn trở: "Giữ rừng bây giờ không chỉ là chống lại nạn chặt phá cây, mà là cuộc chiến với các yếu tố môi trường. Nước biển dâng quá nhanh khiến một số loài cây không kịp thích nghi với chu kỳ triều mới. Chúng tôi phải liên tục theo dõi sự biến đổi của các bãi bồi để có kế hoạch trồng bổ sung những loài cây phù hợp nhất với từng vị trí".

Sự trù phú của Cần Giờ còn nằm ở hệ động vật vô cùng đa dạng với hơn 700 loài động vật không xương sống dưới nước, 130 loài cá và hàng chục loài bò sát, động vật có vú. Tuy nhiên, di sản này không chỉ dành cho các nhà nghiên cứu. Đối với người dân địa phương, rừng là mẹ, là nơi cung cấp nguồn lợi thủy hải sản bền vững nếu biết cách khai thác hợp lý. Triết lý "sống thuận thiên" của ngư dân vùng biển Cần Giờ gắn liền với sự tồn vong của cánh rừng. Họ hiểu rằng, mất rừng đồng nghĩa với việc mất đi tấm lá chắn bảo vệ làng mạc khỏi bão tố và triều cường.

Một vấn đề thời sự đang được giới khoa học quan tâm chính là "du lịch phát thải thấp" tại Cần Giờ. Thay vì những khu nghỉ dưỡng bê tông hóa, xu hướng hiện nay là phát triển các loại hình quan sát sinh học, giáo dục môi trường dựa trên sự tôn trọng tuyệt đối hệ sinh thái. Những lối đi bằng gỗ len lỏi dưới tán rừng, những đài quan sát chim được thiết kế ẩn mình vào thiên nhiên là cách để con người tiếp cận di sản mà không gây ra những "vết sẹo" cho môi trường.

Nhìn từ trên cao, Cần Giờ như một bàn tay xanh khổng lồ vươn ra biển Đông. Mỗi cây đước, cây mắm không chỉ là một cá thể thực vật, mà là một chiến sĩ thầm lặng đang ngày đêm thực hiện sứ mệnh thanh lọc không khí và gìn giữ vùng đất phù sa. Di sản rừng ngập mặn Cần Giờ gửi đi một thông điệp mạnh mẽ về sự chung sống hòa bình giữa con người và thiên nhiên: Nếu chúng ta bảo vệ rừng, rừng sẽ là bức tường thành vững chắc nhất bảo vệ cuộc sống của chúng ta trước những biến động khôn lường của tương lai.

Khi nắng chiều tắt dần trên bãi bồi, để lại những vệt sáng lấp lánh trên hệ thống rễ cây chằng chịt, ta mới nhận ra rằng: Cần Giờ không chỉ là một khu bảo tồn, nó là biểu tượng của niềm hy vọng, của sức sống bền bỉ và là bài học vô giá về việc trân quý những giá trị cốt lõi mà mẹ thiên nhiên đã ban tặng cho vùng đất phương Nam./.