Từ phong trào mộc mạc đến hiệu ứng truyền thông cấp quốc gia

Nằm giữa vùng biên giới phía bắc, Bình Liêu (Quảng Ninh) – vùng đất mệnh danh là "nàng công chúa ngủ quên" với cảnh sắc hùng vĩ – đã trở thành tâm điểm chú ý của cả nước vào những ngày đầu tháng 12 năm 2025. Nơi đây đã diễn ra một sự kiện thể thao hiếm có: Giải Bóng đá nữ các dân tộc thiểu số tỉnh Quảng Ninh mở rộng năm 2025 – Cúp VTV5, kéo dài từ ngày 03/12 - 07/12. Sự kiện không chỉ thu hút hàng nghìn khán giả đổ về "chảo lửa" Húc Động mà còn chinh phục hàng triệu người xem trên sóng truyền hình quốc gia VTV5.

Thành công rực rỡ này không phải là một phong trào nhất thời, mà là kết quả của một hành trình kéo dài gần một thập kỷ, bắt nguồn từ tình yêu bóng đá mộc mạc của những người phụ nữ vùng cao. Theo chia sẻ của chị Mảy Thị Kim, một cầu thủ kỳ cựu ở xã Bình Liêu, bóng đá nữ đã là hoạt động gắn bó với chị em từ năm 2014, ban đầu do Đoàn Thanh niên tổ chức. Qua năm tháng, môn thể thao này đã vượt qua ranh giới giải trí để trở thành một không gian khẳng định sức mạnh và sự gắn kết cộng đồng, nơi những đôi chân trần, vốn quen thuộc với nương rẫy, lại tìm thấy niềm vui và năng lượng khác biệt.

Điểm đột phá tạo nên dấu ấn độc nhất vô nhị là việc từ năm 2018, các đội bóng nữ chuyển sang thi đấu trong trang phục truyền thống của dân tộc mình. Sự kết hợp độc đáo giữa tinh thần thể thao quyết liệt và bản sắc văn hóa rực rỡ, từ áo xanh chàm của người Sán Chỉ đến thổ cẩm tinh xảo của Dao Thanh Y, Tày... đã biến bóng đá nữ thành "đặc sản" văn hóa độc đáo, được lồng ghép vào các chương trình du lịch địa phương.

Năm 2025, với sự đồng hành và bảo trợ của Ban Truyền hình tiếng dân tộc (VTV5), giải đấu đã nâng tầm quy mô, mở rộng ra cấp tỉnh với sự tham gia của 8 đội bóng, bao gồm 6 đội từ Quảng Ninh và 2 đội khách mời từ Lào Cai (Lâm Thượng) và Tuyên Quang (Hòa An). Việc VTV5 phát sóng trực tiếp toàn bộ 15 trận đấu đã biến sân bóng Húc Động thành một "trường quay" khổng lồ, đưa hình ảnh và văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số đến gần hơn với công chúng toàn quốc và quốc tế.

Không khí tại Sân vận động xã Húc Động trong suốt 5 ngày giải đấu diễn ra sôi động như một lễ hội văn hóa lớn. Hàng nghìn người dân các dân tộc Sán Chỉ, Dao, Tày, Sán Dìu đã đổ về cổ vũ, trong đó, hình ảnh hơn 100 cổ động viên Lâm Thượng (Lào Cai) vượt hơn 500 km xuyên đêm đã biến sân đấu thành một "chảo lửa" thực sự, xóa nhòa mọi lợi thế sân nhà của đội Quảng Ninh.

Sức nóng này lan tỏa mạnh mẽ lên không gian số. Theo thống kê, trận chung kết giữa Mông Dương (Quảng Ninh) và Lâm Thượng (Lào Cai) đã đạt gần 100.000 lượt xem cùng thời điểm, và tổng lượt theo dõi toàn giải tiệm cận mốc 1 triệu – một con số hiếm thấy đối với một giải phong trào vùng cao. Nhiều clip ghi lại các khoảnh khắc tại giải đã đạt hàng triệu lượt xem, chứng minh rằng thể thao gắn liền với văn hóa dân tộc thiểu số, khi được tổ chức bài bản và truyền thông chuyên nghiệp, có sức hút đặc biệt mạnh mẽ.

Về mặt chuyên môn, giải đấu chứng kiến sự tiến bộ rõ rệt. Các cầu thủ – vốn là nông dân, giáo viên, cán bộ – đã thi đấu với tư duy chiến thuật tốt và nền tảng thể lực dồi dào, phá bỏ nhiều định kiến về bóng đá nữ vùng cao. Trận chung kết diễn ra hấp dẫn với chất lượng chuyên môn vượt trội. Đội nữ Lâm Thượng (Lào Cai) đã kiểm soát thế trận và giành chiến thắng thuyết phục 4-1 trước Mông Dương (Quảng Ninh) để lên ngôi vô địch.

Nhà vô địch Lâm Thượng nổi bật với sự kết hợp thế hệ đầy xúc động, tiêu biểu là cặp mẹ – con Nông Thị Yêu (sinh năm 1985) và thủ môn Nông Thị Phượng (sinh năm 2008). Trong khi đó, đội Bình Liêu để lại điểm nhấn cảm xúc với đội hình nhiều giáo viên, có cả cầu thủ lớn tuổi nhất giải là Loan Thị Kim (57 tuổi), và cầu thủ trẻ nhất là nữ sinh Giáp Thị Tường Vy (16 tuổi). Những câu chuyện cá nhân này đã biến Cúp VTV5 trở thành một "bộ phim" sống động, đầy nghị lực về phụ nữ vùng cao.

Giá trị đa chiều: Bình đẳng giới, bảo tồn bản sắc và mô hình kinh tế cộng đồng bền vững

Thành công của Cúp VTV5 không chỉ là một chiến thắng thể thao mà còn là minh chứng hùng hồn cho mô hình phát triển đa chiều tại các vùng dân tộc thiểu số, dựa trên ba trụ cột chính: thúc đẩy bình đẳng giới, bảo tồn văn hóa, và khai thác du lịch bền vững.

Nhiều ý kiến chuyên gia nhận định, sân cỏ Cúp VTV5 là nơi các chị em tự tin phá vỡ rào cản xã hội và định kiến giới truyền thống, nơi vai trò của người phụ nữ thường gắn liền với công việc đồng áng và gia đình. Người phụ nữ không còn đứng sau sân khấu lễ hội, mà bước lên sân chơi lớn, đại diện cho bản lĩnh, trí tuệ và sức mạnh nội lực của toàn cộng đồng. Ông Hoàng Huy Trọng, Phó Chủ tịch UBND xã Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh khẳng định giải đấu là sân chơi ý nghĩa, thể hiện tinh thần thể thao đoàn kết và thúc đẩy bình đẳng giới, góp phần nâng cao vị thế của người phụ nữ trong cộng đồng. Hình ảnh những nữ cầu thủ khoác lên mình trang phục truyền thống, thi đấu quyết liệt trên sân là biểu tượng mạnh mẽ cho quyền được theo đuổi đam mê, nâng cao vị thế và tiếng nói của phụ nữ vùng cao.

Việc toàn bộ các cầu thủ thi đấu trong trang phục dân tộc là một tuyên bố mạnh mẽ về niềm tự hào bản sắc. Khán giả Trần Mạnh Hùng nhận định: “Thay vì chỉ giới thiệu văn hóa qua các chương trình lễ hội tĩnh, VTV5 đã đặt bản sắc dân tộc vào một môi trường động, có tính đối kháng, có cảm xúc mạnh mẽ là thể thao. Điều này tạo ra một cách tiếp cận mới, khiến văn hóa trở nên sống động, gần gũi và hấp dẫn hơn với thế hệ trẻ”. Ông Nguyễn Thanh Tùng, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Quảng Ninh thông tin: “Giải đấu là món ăn tinh thần của bà con vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Đây là giải thể thao phong trào để gìn giữ bảo tồn các giá trị văn hóa của đồng bào dân tộc, thông qua các giải đấu này sẽ tìm kiếm và đào tạo các nhân tố cho giải thể thao thành tích cao của tỉnh.” Nhận định này cho thấy giải đấu vừa đảm nhận vai trò văn hóa, vừa đóng góp vào chiến lược phát triển thể thao chuyên nghiệp dài hạn của tỉnh.

Nhiều chuyên gia văn hóa nhận định, Cúp VTV5 2025 là một mô hình kinh doanh - du lịch thành công, mang lại lợi ích kinh tế rõ rệt cho cộng đồng. Thị trường du lịch hiện đại tìm kiếm trải nghiệm chân thực. Cúp VTV5 đã tạo ra một sản phẩm du lịch có hồn: Du khách không chỉ đến Bình Liêu ngắm cảnh mà còn được chứng kiến sự sống động của văn hóa bản địa và sự nhiệt huyết của người dân địa phương. Điều này được chứng thực bởi ý kiến từ quốc tế. Ông Ioannis Stapanudis, Tùy viên Đại sứ quán Hy Lạp tại Việt Nam khi tham dự một trận đấu trong các mùa giải liên quan tại Bình Liêu đã chia sẻ ấn tượng mạnh mẽ với các trận đấu bóng đá nữ mặc trang phục truyền thống, đồng thời khẳng định đây là một sản phẩm du lịch độc đáo, cần được duy trì và phát triển thêm.

Việc VTV5 đưa tin và phát sóng rộng rãi đã tạo ra một hiệu ứng domino tích cực. Đại diện Ban Tổ chức, ông Phạm Minh Hậu, cho biết: “Sự kiện đã góp phần hỗ trợ du lịch và phát triển kinh tế cộng đồng. Quảng Ninh và Bình Liêu đã tận dụng cơ hội để quảng bá hình ảnh ra toàn quốc... tạo ra một lợi thế cạnh tranh du lịch bền vững”.

Bình Liêu đã chuyển đổi thành công từ một điểm đến du lịch cảnh quan thành một điểm đến du lịch trải nghiệm văn hóa thể thao. Sự kiện đã thu hút một lượng lớn du khách và cổ động viên, kích thích tiêu thụ các sản phẩm bản địa, dịch vụ lưu trú và tour du lịch văn hóa liên quan, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế và cải thiện sinh kế cho đồng bào vùng biên. Mô hình "Bản làng - Bóng đá - Du lịch - Phát triển cộng đồng" đã chứng minh tính khả thi và hiệu quả vượt trội.

Giải Bóng đá nữ các dân tộc thiểu số Cúp VTV5 2025 khép lại rực rỡ vào sáng ngày 07/12/2025 với chức vô địch thuộc về đội nữ Lâm Thượng (Lào Cai), nhưng dư âm và giá trị của nó sẽ còn vang vọng mãi. Giải đấu đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh của mình: tôn vinh những giá trị văn hóa đặc sắc, khẳng định vai trò và nghị lực của người phụ nữ vùng cao, và giới thiệu một mô hình phát triển kinh tế cộng đồng hiệu quả.

Tuy nhiên, hành trình phía trước của bóng đá nữ dân tộc thiểu số vẫn còn nhiều thách thức. Vấn đề đặt ra là làm sao để phong trào không dừng lại ở sự kiện mang tính cột mốc này? Làm sao để biến niềm đam mê sân cỏ thành cơ hội phát triển thực chất cho cộng đồng, từ sức khỏe, giáo dục, du lịch đến cơ hội kinh tế? Việc giữ gìn bản sắc văn hóa qua trang phục, lễ nghi, tín ngưỡng... khi hòa nhập vào môi trường hiện đại là câu hỏi lớn đòi hỏi định hướng dài hạn. Cần có các chương trình tập huấn, đào tạo, bảo trợ, quảng bá, và kết nối chặt chẽ hơn nữa với các ngành văn hóa, du lịch, giáo dục để đảm bảo sự phát triển bền vững.

Cúp VTV5 2025 là một minh chứng hùng hồn cho thấy phát triển toàn diện phải bắt đầu từ việc tôn trọng và phát huy nội lực văn hóa. Chính niềm đam mê mộc mạc và chân thành của người dân mới là nền tảng vững chắc nhất cho sự phồn thịnh của một vùng biên giới. Với sự lan tỏa mạnh mẽ từ VTV5, giải đấu được kỳ vọng sẽ trở thành động lực, giúp nâng cao niềm tự hào dân tộc và thúc đẩy phong trào thể thao nữ vùng cao phát triển mạnh mẽ hơn trong tương lai, mở ra hàng loạt những "kỳ tích nơi bản làng" mới./.