Trong cuộc đua với tử thần, "thời gian là não". Việc nhận diện sớm các dấu hiệu và biết cách sơ cứu đúng trong những phút đầu tiên có thể quyết định ranh giới giữa sự sống và cái chết, hoặc giữa phục hồi hoàn toàn và tàn phế suốt đời.

Đột quỵ, hay còn gọi là tai biến mạch máu não, xảy ra khi nguồn cung máu cho một phần não bộ bị gián đoạn hoặc suy giảm nghiêm trọng, khiến não thiếu oxy và dinh dưỡng. Chỉ trong vài phút, các tế bào não bắt đầu chết đi. Thời tiết khắc nghiệt khiến mạch máu co lại đột ngột, làm huyết áp tăng cao hoặc tạo điều kiện cho các cục máu đông hình thành, dẫn đến tắc nghẽn hoặc vỡ mạch máu não.

Để nhận diện nhanh một người có đang bị đột quỵ hay không, quy tắc F.A.S.T vẫn được coi là "kim chỉ nam" hiệu quả nhất. Đầu tiên là khuôn mặt (Face): yêu cầu bệnh nhân cười, nếu một bên mặt bị xệ xuống hoặc không cân đối thì đó là dấu hiệu nghi ngờ. Thứ hai là cánh tay (Arm): yêu cầu bệnh nhân giơ hai tay lên, nếu một bên tay không thể giơ lên hoặc rơi xuống một cách vô thức. Thứ ba là lời nói (Speech): nếu bệnh nhân nói ngọng, nói lắp hoặc không thể nhắc lại một câu đơn giản. Cuối cùng là thời gian (Time): nếu có bất kỳ dấu hiệu nào trên, cần gọi ngay cấp cứu 115 hoặc đưa đến bệnh viện có chuyên khoa đột quỵ gần nhất.

Trong khi chờ đợi xe cấp cứu, kỹ năng sơ cứu tại chỗ đóng vai trò then chốt. Người nhà cần đặt bệnh nhân nằm nghiêng trên một mặt phẳng an toàn để bảo vệ đường hô hấp, tránh tình trạng sặc chất nôn vào phổi. Nên nới lỏng quần áo, cà vạt hoặc thắt lưng để bệnh nhân dễ thở hơn. Nếu bệnh nhân còn tỉnh táo, hãy trấn an tinh thần và giữ ấm cơ thể, tránh để gió lùa trực tiếp vì có thể làm tình trạng co mạch trầm trọng hơn.

Một trong những sai lầm nguy hiểm nhất mà người dân thường mắc phải là tự ý sơ cứu bằng các phương pháp dân gian chưa được kiểm chứng như châm cứu đầu ngón tay, nặn chanh vào miệng hay cho uống các loại thuốc "an cung" ngay lập tức. Các chuyên gia y tế cảnh báo, việc châm kim không có tác dụng thông mạch máu mà còn gây đau đớn, làm huyết áp tăng cao hơn. Việc cho bệnh nhân uống nước hoặc thuốc khi đang gặp khó khăn về nuốt có thể dẫn đến sặc, gây tắc đường thở và tử vong trước khi đến được bệnh viện.

Bên cạnh đó, không nên mất thời gian chờ đợi bệnh nhân "tỉnh lại" hoặc dùng các biện pháp hạ huyết áp cấp tốc tại nhà. Mỗi phút trôi qua, hàng triệu tế bào não sẽ biến mất không thể phục hồi. "Cửa sổ vàng" để can thiệp bằng thuốc tiêu sợi huyết hoặc lấy huyết khối bằng dụng cụ cơ học thường chỉ kéo dài trong khoảng 4,5 đến 6 giờ đầu kể từ khi khởi phát triệu chứng. Việc tận dụng tối đa thời gian này sẽ giúp giảm thiểu di chứng liệt, mất ngôn ngữ hoặc sa sút trí tuệ cho người bệnh.

Để phòng ngừa đột quỵ trong mùa lạnh, những người có bệnh lý nền như tăng huyết áp, tiểu đường hay tim mạch cần tuân thủ tuyệt đối phác đồ điều trị của bác sĩ. Khi thức dậy vào buổi sáng, không nên rời khỏi giường ngay lập tức mà cần vận động nhẹ nhàng để cơ thể thích nghi với nhiệt độ. Việc duy trì chế độ ăn nhạt, uống đủ nước và tập thể dục vừa sức cũng là những biện pháp hữu hiệu để giữ cho mạch máu luôn dẻo dai.

Trang bị kiến thức về sơ cứu đột quỵ không chỉ là bảo vệ bản thân mà còn là trách nhiệm với những người xung quanh. Trong sự phát triển của y học hiện đại, sự chủ động và hiểu biết của cộng đồng chính là mắt xích đầu tiên và quan trọng nhất trong chuỗi cứu sống bệnh nhân đột quỵ, giúp mỗi người vững vàng hơn trước những biến động khắc nghiệt của thời tiết và bệnh tật.