Định hình chứng chỉ xanh theo chuẩn mực quốc tế

Trong bối cảnh quy định về ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) trên toàn cầu ngày càng khắt khe, Việt Nam đã chủ động nội luật hóa các tiêu chuẩn quốc tế để tăng tính cạnh tranh. Điểm nhấn quan trọng trong đầu năm 2026 là việc vận hành đầy đủ Danh mục Phân loại Xanh theo Quyết định 21/2025/QĐ-TTg. Đây được coi là thước đo chính thống giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư xác định rõ ràng các dự án đủ điều kiện thụ hưởng nguồn vốn xanh.

Theo ông Vũ Chí Dũng, Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế (UBCKNN), việc ban hành Sổ tay Hướng dẫn phát hành và Công bố thông tin là bước tiến lớn. Tài liệu này buộc doanh nghiệp phải minh bạch hóa lộ trình sử dụng vốn, đảm bảo các lô trái phiếu được "dán nhãn" xanh phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc của Hiệp hội Thị trường Vốn quốc tế (ICMA).

Để một lô trái phiếu được công nhận là trái phiếu xanh vào năm 2026, tổ chức phát hành phải vượt qua quy trình thẩm định dựa trên bốn yếu tố then chốt. Thứ nhất, doanh nghiệp cần định danh chính xác mục đích sử dụng vốn, cam kết đổ toàn bộ nguồn tiền vào các lĩnh vực như năng lượng tái tạo, xử lý nước hoặc đô thị thông minh. Thứ hai, quy trình đánh giá và lựa chọn dự án phải thông qua hội đồng chuyên môn để thẩm định khách quan các tác động môi trường.

Thứ ba, khâu quản lý nguồn tiền yêu cầu hạch toán riêng biệt nhằm triệt tiêu tình trạng "rửa xanh" (greenwashing), giúp cơ quan quản lý dễ dàng giám sát tính thực chất của dòng vốn. Cuối cùng là nghĩa vụ báo cáo định kỳ; doanh nghiệp phải công bố báo cáo tác động môi trường hàng năm cho đến khi trái phiếu đáo hạn. Sự kết hợp này giúp xây dựng niềm tin vững chắc với các định chế tài chính trong và ngoài nước.

Cải cách pháp lý khôi phục niềm tin thị trường

Số liệu từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho thấy tính đến tháng 2/2026, việc hoàn thiện khung pháp lý cho trái phiếu riêng lẻ đã tạo hành lang an toàn thực chất. Các Nghị định mới thay thế cho Nghị định 153/2020/NĐ-CP và Nghị định 65/2022/NĐ-CP đã giải quyết triệt để bài toán minh bạch – vốn là điểm nghẽn lớn nhất giai đoạn 2022-2024.

Sự thay đổi này giúp thị trường vận hành kỷ cương hơn, loại bỏ lo ngại về việc sử dụng vốn sai mục đích. Nhờ đó, niềm tin của nhà đầu tư không chỉ phục hồi về quy mô mà còn nâng cao về chất lượng, đáp ứng các chuẩn mực khắt khe của giai đoạn phát triển mới.

Thị trường năm 2026 ghi nhận sự tham gia mạnh mẽ từ khối ngân hàng như BIDV, SeABank và các doanh nghiệp năng lượng như Miza Nghi Sơn. Đặc biệt, Bộ Tài chính đang thí điểm phát hành Trái phiếu Chính phủ xanh để huy động nguồn lực cho hạ tầng quốc gia. Một tiêu chuẩn mới đáng lưu ý là sự xuất hiện của các đơn vị xác nhận độc lập nội địa như FiinRatings, được Climate Bonds Initiative (CBI) chấp thuận, giúp doanh nghiệp có "tấm vé thông hành" tiếp cận các quỹ ngoại.

Mặc dù chi phí hoàn thiện hồ sơ xanh hiện cao hơn khoảng 10-15% so với trái phiếu thông thường, nhưng các cơ quan quản lý đang xem xét các ưu đãi về thuế và hạn mức tín dụng để hỗ trợ doanh nghiệp. Đây là nỗ lực cần thiết để hiện thực hóa nhu cầu 368 tỷ USD vốn đầu tư cho mục tiêu Net Zero vào năm 2050.

Các chuyên gia từ VIS Rating nhận định thị trường đang chuyển dịch từ tư duy số lượng sang chất lượng quản trị. Những lô trái phiếu có cam kết ESG mạnh mẽ sẽ sở hữu lợi thế lớn về thanh khoản và lãi suất. TS Nguyễn Trí Hiếu cho rằng, trọng tâm tới đây là đưa trái phiếu xanh tiếp cận gần hơn với nhà đầu tư cá nhân thông qua các quỹ mở, thay vì chỉ là sân chơi của các định chế lớn.

Thị trường trái phiếu xanh Việt Nam năm 2026 đang bước vào giai đoạn tăng tốc. Với khung pháp lý tiệm cận quốc tế và sự quyết tâm của các doanh nghiệp đầu đàn, đây sẽ là kênh dẫn vốn huyết mạch, góp phần hiện thực hóa khát vọng về một nền kinh tế bền vững./.