Khi lòng tốt đặt nhầm chỗ: Chân dung những người "hàng xóm" của bệnh viện

Khảo sát thực tế tại khu vực cổng Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương trên đường Phạm Văn Bạch vào các khung giờ phát cơm, không khó để bắt gặp những gương mặt "quen thuộc" luôn có mặt sớm nhất trong hàng ngũ chờ đợi. Những người này thường không đeo vòng tay bệnh nhân, không mặc trang phục bệnh viện, nhưng lại sở hữu những kịch bản hóa thân vô cùng tinh vi để vượt qua sự kiểm soát của các nhóm từ thiện.

Họ chuẩn bị sẵn "đạo cụ" là những chiếc cặp lồng cũ, mặc bộ quần áo lao động sờn màu, hay thậm chí mượn tạm chiếc áo khoác bệnh nhân của người quen để dễ dàng trà trộn vào dòng người bệnh. Đối với họ, việc nhận cơm từ thiện không còn là sự hỗ trợ lúc khó khăn mà đã trở thành một cách để "tiết kiệm chi phí sinh hoạt" hàng ngày cho những người lao động tự do hoặc cư dân sinh sống ngay quanh khu vực bệnh viện.

Để có cái nhìn khách quan và sâu sắc hơn về thực trạng này, phóng viên đã thực hiện các cuộc phỏng vấn trực tiếp với những người trong cuộc. Nỗi bức xúc hiện rõ trên gương mặt của những bệnh nhân thực thụ khi họ phải chứng kiến cảnh tượng bất công ngay trước mắt mình. Ông Nguyễn Văn Hà, 58 tuổi, quê tại Nam Định, một bệnh nhân đang điều trị ung thư máu với ánh mắt đượm buồn chia sẻ rằng nhiều hôm do cơ thể mệt mỏi nên ông xuống sảnh muộn, khi đó những thùng cơm thiện nguyện đã hoàn toàn trống rỗng. Ông xót xa khi thấy những người to khỏe, đi xe máy gửi ở con ngõ gần đó rồi thản nhiên vào xếp hàng lấy cơm, trong khi những người không còn khả năng lao động và kiệt quệ về kinh tế như ông lại mất đi phần ăn quý giá.

Cùng chung nỗi niềm, chị Lương Thị Lan, người nhà bệnh nhân đang điều trị tại khoa bệnh máu trẻ em, không giấu nổi sự bất bình khi chứng kiến cảnh những người "giả nghèo" sau khi lấy cơm xong, nếu thấy thức ăn không vừa ý là sẵn sàng cằn nhằn, chê bai ngay trước mặt mọi người. Trong khi đó, ở các phòng bệnh phía trong, nhiều gia đình bệnh nhân nghèo phải chia nhau từng thìa cháo để cầm cự qua ngày. 

Về phía các nhóm thiện nguyện, họ cũng đang rơi vào tình thế tiến thoái lưỡng nan giữa lằn ranh "cho đi" và "bị lợi dụng". Anh M, đại diện một nhóm thường xuyên phát cháo tại khu vực này thở dài thừa nhận rằng, các tình nguyện viên đều nhận diện được những khuôn mặt "chuyên nghiệp" thường xuyên xuất hiện dù không có thẻ bệnh nhân. Tuy nhiên, vì tinh thần thiện nguyện xuất phát từ tâm và muốn giữ không khí ấm áp, tránh gây xung đột tại nơi điều trị, các nhóm rất khó để đôi co hay từ chối thẳng thừng khi họ đã đứng vào hàng. Sự im lặng này, dù xuất phát từ lòng tốt, vô tình lại tạo điều kiện cho hành vi trục lợi tiếp diễn và khiến nguồn lực hỗ trợ bị phân tán sai mục đích.

Hiện tượng "giả nghèo" lấy cơm từ thiện không đơn thuần là câu chuyện về một vài suất ăn bị thất thoát, mà gây ra những hệ lụy trực tiếp. Trước hết, việc chen lấn, xô đẩy của những người đi lấy cơm "chuyên nghiệp" thường xuyên gây ra cảnh tượng hỗn loạn tại cổng bệnh viện, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến việc di chuyển của xe cấp cứu và trật tự an ninh khu vực. Tiếp đó là sự lãng phí nguồn lực xã hội khi kinh phí từ cộng đồng bị tiêu dùng sai đối tượng, thậm chí bị vứt bỏ một cách vô trách nhiệm.

Tìm lời giải cho bài toán "Từ thiện đúng người"

Việc ngăn chặn hoàn toàn hiện tượng này là một thử thách khó khăn nếu chỉ dựa vào ý thức tự giác cá nhân. Từ thực tế tại Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương, yêu cầu cấp thiết hiện nay là phải thay đổi phương thức thực hiện thiện nguyện một cách khoa học hơn. Các nhóm từ thiện cần phối hợp chặt chẽ với phòng Công tác xã hội của bệnh viện để tổ chức phát phiếu cơm dựa trên danh sách bệnh nhân có hoàn cảnh khó khăn thực sự đã được xác minh rõ ràng.

Thay vì tổ chức phát tràn lan tại cổng viện, các hội nhóm có thể chuyển địa điểm vào bên trong sảnh chờ hoặc trực tiếp tại các khoa phòng nơi chỉ bệnh nhân và người nhà có thẻ mới có thể tiếp cận. 

Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ như quét mã QR trên thẻ bệnh nhân để kiểm soát việc nhận hỗ trợ sẽ là giải pháp kỹ thuật hiệu quả để đảm bảo mỗi người chỉ nhận đúng suất của mình. 

Cuối cùng, công tác truyền thông bằng các biển báo nhắc nhở tinh tế như "Dành cho bệnh nhân nghèo" hay "Xin nhường phần cho người cần hơn" cũng cần được chú trọng để đánh thức lòng tự trọng của mỗi cá nhân khi đứng trước những phần quà từ thiện.

Từ thiện là một dòng chảy ấm áp và quý giá trong đời sống xã hội, nhưng dòng chảy đó cần được dẫn hướng đúng chỗ để không bị vẩn đục bởi sự tham lam và ích kỷ của một bộ phận người dân. Việc "giả nghèo" để tranh giành một suất cơm không chỉ là hành vi trục lợi nhỏ nhặt, mà là sự bào mòn lòng tin giữa người với người. 

Mong rằng mỗi người dân, trước khi đưa tay nhận một suất quà miễn phí, hãy dừng lại một giây để tự hỏi liệu có ai đó ngoài kia đang cần miếng cơm này để duy trì sự sống hơn mình hay không, để lòng tốt thực sự được trao đi trọn vẹn và ý nghĩa./.