Chiến lược bảo tồn di sản nghệ thuật làm gốm thủ công

UBND tỉnh Khánh Hòa vừa chính thức phê duyệt Đề án Quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản "Nghệ thuật làm gốm của người Chăm" giai đoạn 2025-2028. Với tổng kinh phí đầu tư hơn 205 tỷ đồng, đề án tập trung vào việc bảo vệ khẩn cấp kỹ thuật chế tác gốm thủ công – một nét đặc trưng hiếm có của cộng đồng người Chăm. 

Linh hồn của di sản này chính là kỹ thuật tạo hình không dùng bàn xoay, hay còn gọi là phương pháp "người đi, gốm đứng". Khác với các dòng gốm khác, người phụ nữ Chăm tự biến mình thành "bàn xoay sống", đi giật lùi vòng quanh khối đất để tạo hình bằng đôi tay khéo léo.

Bên cạnh kỹ thuật tạo hình, nghệ thuật nung lộ thiên bằng củi, rơm và trấu cũng tạo nên sự độc bản cho gốm Bàu Trúc. Do nung ngoài trời, sự tương tác giữa lửa và gió tạo nên những vết loang màu tự nhiên từ đỏ hồng đến đen xám, khiến không bao giờ có hai sản phẩm hoàn toàn giống hệt nhau. 

Nguồn vốn đầu tư mới sẽ được ưu tiên để xây dựng cơ sở hạ tầng làng nghề, đồng thời hỗ trợ các nghệ nhân cao tuổi – những "báu vật nhân văn sống" – truyền dạy các kỹ năng đặc biệt này cho thế hệ kế cận để không bị mai một theo thời gian.

Phát triển làng nghề gắn với du lịch và kinh tế bền vững

Hiện nay, làng nghề gốm Bàu Trúc tại xã Ninh Phước đã hình thành được hệ thống sản xuất ổn định với 12 cơ sở kinh doanh và hai hợp tác xã, thu hút khoảng 400 hộ dân gắn bó với nghề. Sự xuất hiện của đội ngũ nghệ nhân trẻ năng động đã mang đến luồng sinh khí mới, giúp sản phẩm đa dạng về mẫu mã nhưng vẫn giữ được tinh thần nguyên bản. 

Việc trao chứng chỉ nghề cho các học viên vừa qua không chỉ ghi nhận năng lực chuyên môn mà còn là bước chuẩn hóa đội ngũ lao động để đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu và du lịch.

Lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch nhấn mạnh, việc đầu tư mạnh mẽ vào gốm Chăm là bước đi chiến lược nhằm biến di sản thành tài sản kinh tế bền vững. Tỉnh định hướng phát triển Bàu Trúc thành một không gian văn hóa sống động, kết nối trực tiếp với các tour du lịch di sản quốc tế. 

Thông qua việc luật hóa các quy định bảo vệ và hỗ trợ vốn, nghệ thuật làm gốm của người Chăm được kỳ vọng sẽ không chỉ là niềm tự hào về truyền thống mà còn trở thành sinh kế vững chắc, đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương./.