Hưởng ứng Ngày Thế giới chống sa mạc hóa và hạn hán 17/6: Hành động giữ màu xanh cho đất

Chống sa mạc hoá và hạn hán 17/6: Từ thông điệp toàn cầu đến thực trạng báo động tại Việt Nam

Theo báo cáo từ Liên hợp quốc, tần suất và thời gian hạn hán trên toàn cầu đã tăng 29% kể từ năm 2000. Dự báo nếu không có các biện pháp can thiệp kịp thời, tình trạng hạn hán có thể ảnh hưởng đến hơn 3/4 dân số thế giới vào năm 2050. 

Tuy nhiên, bản chất của quá trình sa mạc hóa tại nước ta không hình thành những sa mạc cát mênh mông như tại châu Phi hay Trung Đông, mà biểu hiện thông qua hiện tượng đất đai bị bạc màu, xói mòn xối xả ở vùng đồi núi dốc phía Bắc. Hiện tượng cát lấn xảy ra tại dải duyên hải miền Trung (mỗi năm có khoảng 10 - 20 ha đất canh tác bị cát xâm lấn), hay đặc biệt nghiêm trọng là tình trạng hạn hán kết hợp xâm nhập mặn sâu tại Đồng bằng sông Cửu Long và Tây Nguyên.

Sự suy giảm độ phì nhiêu của đất đai, mất rừng đầu nguồn và suy kiệt nguồn nước ngầm đang tạo ra một vòng lặp. Đất thoái hóa làm mất khả năng giữ nước dẫn đến mức độ nghiêm trọng của hạn hán tăng lên. Khi hạn hán kéo dài tiếp tục hủy hoại cấu trúc lý - hóa của đất đai. Thực tế này đòi hỏi một tư duy quản lý tài nguyên đồng bộ, nhìn nhận đất và nước là hai thực thể không thể tách rời trong hệ sinh thái.

Hành động quốc gia: Chuyển dịch từ ứng phó thụ động sang chủ động kiến tạo

Để hiện thực hóa cam kết đối với Công ước UNCCD, Việt Nam đã và đang triển khai đồng loạt các giải pháp mang tính pháp lý và thực tiễn vững chắc. Hệ thống chính sách từ Trung ương, điển hình như Nghị định số 58/2024/NĐ-CP và các chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển lâm nghiệp bền vững, đã mở ra cơ chế huy động đa nguồn lực. 

Trọng tâm trong chiến lược chống sa mạc hóa của Việt Nam tập trung gia tăng tỷ lệ che phủ rừng và bảo vệ đất dốc. Bên cạnh đó, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao trong giám sát tài nguyên: Công nghệ viễn thám và dữ liệu vệ tinh hiện đại đang được Cục Viễn thám Quốc gia đẩy mạnh liên kết. 

Việc ứng dụng công nghệ này giúp các cơ quan quản lý nhận diện sớm, dự báo chính xác diễn biến suy thoái đất và nguy cơ khô hạn, từ đó đưa ra các kịch bản ứng phó chính xác thay vì chạy theo xử lý hậu quả. Tại các khu vực rủi ro cao như Nam Trung Bộ hay Tây Nguyên, ngành nông nghiệp đang tích cực hướng dẫn người dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng sang các loại cây chịu hạn, áp dụng kỹ thuật tưới tiết kiệm, sản xuất tuần hoàn nhằm giảm áp lực khai thác lên tài nguyên đất và nước.

Chống sa mạc hóa tại Việt Nam: Trách nhiệm không chỉ riêng ai

Sa mạc hóa và hạn hán không phải là câu chuyện riêng lẻ của một địa phương hay một bộ ngành, mà là một thách thức mang tính hệ thống, đòi hỏi sự chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức và hành động phối hợp từ cả ba chủ thể chính. 

Trước hết, đối với các cơ quan quản lý, vai trò then chốt nằm ở việc tiếp tục hoàn thiện khung chính sách, phân bổ nguồn lực công bằng cho công tác bảo vệ rừng đầu nguồn, bảo tồn nguồn nước, đồng thời thực thi nghiêm túc các quy định về đánh giá tác động môi trường đối với các dự án khai thác quy mô lớn. 

Song hành với định hướng của Nhà nước, cộng đồng doanh nghiệp cần chủ động lồng ghép trách nhiệm xã hội và môi trường (ESG) vào chiến lược kinh doanh; trong đó, việc đồng hành cùng Chính phủ thực hiện các chương trình trồng rừng hay hiện thực hóa cam kết giảm phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050 chính là tấm thẻ bài đảm bảo cho sự phát triển bền vững của chính doanh nghiệp. 

Cuối cùng, mắt xích quyết định sự thành bại ở quy mô thực địa chính là người dân và cộng đồng địa phương, nơi mỗi hành động nhỏ từ việc sử dụng nước tiết kiệm, ngưng lạm dụng hóa chất trong canh tác nông nghiệp, cho đến việc tích cực tham gia bảo vệ cây xanh tại nơi cư trú đều trực tiếp đóng góp vào mục tiêu phục hồi hệ sinh thái chung của quốc gia.

Thông điệp "Nhận diện tài nguyên đất, trân trọng thiên nhiên xanh, phục hồi hệ sinh thái" của Ngày Thế giới chống sa mạc hóa và hạn hán năm 2026 là lời nhắc nhở rằng: Đất đai là hữu hạn, nhưng sức tàn phá của con người và biến đổi khí hậu là vô hạn nếu không có sự kiểm soát. 

Giữ vững màu xanh của rừng, phục hồi sự trù phú của đất đai không chỉ là bảo vệ môi trường sinh thái, mà chính là bảo vệ nguồn sống, bảo vệ nền tảng kinh tế và chủ quyền an ninh lương thực quốc gia cho thế hệ mai sau. Đã đến lúc hành động hành chính phải đi đôi với hành động thực địa, biến những cam kết trên văn bản thành những cánh rừng, những mảnh đất hồi sinh trên bản đồ Việt Nam.

Quý khán giả xem truyền hình trực tuyến của kênh VTV8 tại: https://vtvgo.vn/channel/vtv8-1,36.html