Đây không chỉ là niềm tự hào về giá trị văn hóa, mà còn là cột mốc lịch sử khi lần đầu tiên Việt Nam có một di sản thế giới trải dài trên địa bàn ba tỉnh. Sự kiện này là minh chứng cho sự thành công của mô hình quản lý phối hợp, xóa bỏ tư duy "chia cắt địa giới hành chính" để bảo tồn một thực thể văn hóa thống nhất.

Một chỉnh thể văn hóa không thể tách rời

Trong lịch sử, vùng đất Quảng Ninh, Bắc Ninh và Hải Phòng vốn thuộc không gian văn hóa vùng Đông Bắc, nơi gắn liền với sự hình thành và phát triển của Thiền phái Trúc Lâm - dòng thiền mang đậm bản sắc dân tộc Việt Nam do Phật hoàng Trần Nhân Tông sáng lập. 

Yên Tử (Quảng Ninh): Được coi là "Đất tổ Phật giáo Việt Nam", nơi hội tụ hệ thống chùa, am, tháp hùng vĩ giữa mây ngàn. Vĩnh Nghiêm (Bắc Ninh): "Trường đại học" Phật giáo đầu tiên của nước ta, nơi lưu giữ hơn 3.000 mộc bản kinh Phật được UNESCO công nhận là Di sản tư liệu thế giới. Côn Sơn - Kiếp Bạc (Hải Phòng): Nơi giao hòa giữa tư tưởng Phật giáo và tinh thần yêu nước, gắn liền với cuộc đời của các danh nhân như Chu Văn An, Nguyễn Trãi và Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn.

Việc tách rời các điểm đến này trước đây đã vô tình làm đứt gãy mạch chảy lịch sử. Việc UNESCO vinh danh toàn bộ quần thể đã giúp tái gắn kết "xương sống" tâm linh này, khẳng định giá trị toàn cầu về sự kết hợp hài hòa giữa cảnh quan thiên nhiên và các công trình kiến trúc cổ kính.

Mô hình "Du lịch không rào cản"

Bước sang năm 2026, du khách tham quan hành lang di sản này sẽ cảm nhận rõ rệt sự thay đổi nhờ chiến lược "Du lịch không rào cản". Thay vì phải tự kết nối các điểm đến một cách rời rạc, ba tỉnh đã bắt tay xây dựng một hệ sinh thái dịch vụ thống nhất.

Tuyến đường kết nối di sản đã được chuẩn hóa. Từ cao tốc Hạ Long - Hải Phòng hay Quốc lộ 18, du khách có thể dễ dàng di chuyển qua các cung đường liên tỉnh được nâng cấp, nối liền Đông Triều (Quảng Ninh) với Chí Linh (Hải Phòng) và Yên Dũng (Bắc Ninh). Các trạm dừng nghỉ và hệ thống biển chỉ dẫn theo tiêu chuẩn UNESCO đã được lắp đặt đồng bộ, tạo sự chuyên nghiệp ngay từ cái nhìn đầu tiên.

Một trong những bước đột phá trong quản trị là việc triển khai thẻ tham quan điện tử dùng chung cho toàn bộ quần thể. Chỉ với một mã QR hoặc thẻ thông minh, du khách có thể ra vào các điểm di tích, sử dụng dịch vụ cáp treo tại Yên Tử và tham quan bảo tàng mộc bản tại Vĩnh Nghiêm mà không cần mua vé nhiều lần.

Sự thành công của Quần thể Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc không chỉ nằm ở con số khách du lịch mà còn ở bài học về quản trị tích hợp. Hội đồng quản lý di sản liên tỉnh đã được thành lập, bao gồm đại diện từ ba địa phương cùng các chuyên gia quốc tế. Việc ghi danh UNESCO là điểm bắt đầu, không phải điểm kết thúc. Thử thách lớn nhất là làm sao để phát triển du lịch bền vững mà không làm tổn hại đến tính nguyên gốc của di sản," một đại diện của Hội đồng Quản lý Di sản chia sẻ.

Chiến lược phát triển xanh được ưu tiên hàng đầu. Các phương tiện giao thông điện được khuyến khích sử dụng trong khu vực lõi di sản. Đồng thời, cộng đồng địa phương được đào tạo để trở thành những người kể chuyện di sản, giúp sinh kế của người dân gắn liền với việc bảo vệ các giá trị văn hóa.

Hành lang di sản liên tỉnh đầu tiên của Việt Nam đã chứng minh rằng: khi các rào cản địa lý bị xóa bỏ bởi tầm nhìn văn hóa chung, giá trị của di sản sẽ được nhân lên gấp bội. Quần thể Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc giờ đây không chỉ là tài sản của riêng Quảng Ninh, Bắc Giang hay Hải Dương, mà là báu vật của nhân loại, là điểm đến "phải đến" trên bản đồ du lịch thế giới năm 2026./.