Ngày nay, chỉ cần một thao tác giơ điện thoại lên quét, người dùng có thể thanh toán hóa đơn, mở website, xem menu hay nhận vé điện tử. Mã QR đã len lỏi vào gần như mọi hoạt động thường nhật của xã hội hiện đại.
Thế nhưng, đằng sau những ô vuông đen trắng tưởng như thuần túy công nghệ ấy lại là một câu chuyện rất ít người biết: nguồn cảm hứng khai sinh mã QR đến từ… bàn cờ vây.
Từ bàn cờ hơn 2.500 năm tuổi đến phát minh thay đổi thế giới
Mã QR (Quick Response Code) được kỹ sư Nhật Bản Masahiro Hara cùng nhóm cộng sự tại DENSO WAVE phát triển vào năm 1994 nhằm phục vụ việc quản lý linh kiện ô tô trong nhà máy.
Thời điểm đó, ngành sản xuất ô tô tại Nhật Bản bước vào giai đoạn quản lý chi tiết hơn với số lượng linh kiện khổng lồ, trong khi mã vạch truyền thống tỏ ra quá hạn chế: lưu trữ ít dữ liệu, quét chậm và dễ lỗi nếu bị bẩn hoặc trầy xước.
Trong một lần quan sát trò chơi cờ vây - nơi các quân cờ đen trắng được sắp xếp dày đặc trên nền lưới vuông - Masahiro Hara nhận ra đây có thể là mô hình lý tưởng để tạo ra một loại mã hai chiều mới: vừa tận dụng được cả chiều ngang lẫn chiều dọc, vừa có độ tương phản rất cao để máy quét dễ nhận diện.
Chính ý tưởng ấy đã mở đường cho sự ra đời của mã QR.
Vì sao mã QR nhanh chóng “soán ngôi” mã vạch?
Khác với mã vạch chỉ đọc thông tin theo một hàng dọc, mã QR là mã hai chiều nên có thể lưu trữ dữ liệu lớn hơn gấp hàng trăm lần.
Theo công bố của DENSO WAVE, mã QR có khả năng chứa hàng nghìn ký tự chữ số, chữ cái, thậm chí cả ký tự tiếng Nhật, đồng thời vẫn quét được ở mọi góc 360 độ nhờ ba ô vuông định vị nằm ở ba góc mã.
Ngoài ra, công nghệ này còn có khả năng sửa lỗi rất cao: ngay cả khi một phần bề mặt mã bị bẩn, rách hoặc hư hỏng, thiết bị vẫn có thể đọc được dữ liệu.
Đó là lý do chỉ sau vài năm, mã QR nhanh chóng vượt ra khỏi phạm vi nhà máy ô tô để xuất hiện trong logistics, bán lẻ, vé điện tử, y tế, quảng cáo và sau này là thanh toán số.
Quyết định “cho không” khiến mã QR phủ sóng toàn cầu
Một trong những bước ngoặt lớn nhất không nằm ở công nghệ, mà ở chiến lược kinh doanh.
Dù nắm giữ bằng sáng chế, DENSO WAVE quyết định không thu phí bản quyền sử dụng mã QR, mở đường cho công nghệ này được chuẩn hóa quốc tế và lan rộng tự do trên toàn cầu.
Chính sự “mở cửa” hiếm có này khiến mã QR không bị bó hẹp trong một ngành nghề hay một quốc gia. Khi smartphone bùng nổ trong thập niên 2010, camera điện thoại trở thành máy quét QR mặc định và công nghệ này lập tức biến thành hạ tầng số của cả thế giới.
Từ thanh toán không tiền mặt ở châu Á, check-in hàng không, xác thực y tế, cho tới menu nhà hàng hay kết nối Wi-Fi, mã QR gần như hiện diện ở mọi nơi.
Từ quân cờ đen trắng đến biểu tượng của thời đại số
Điều thú vị là dù trí tuệ nhân tạo, blockchain hay thực tế ảo đang thống trị các cuộc thảo luận công nghệ, thì một trong những phát minh ảnh hưởng sâu rộng nhất tới đời sống hàng ngày lại chỉ là một ô vuông đen trắng được lấy cảm hứng từ trò chơi cổ xưa.
Từ bàn cờ vây hàng nghìn năm tuổi đến chiếc điện thoại thông minh trong túi áo mỗi người, mã QR cho thấy đôi khi những ý tưởng thay đổi thế giới lại bắt đầu từ những quan sát rất đời thường.
Và có lẽ, hàng tỷ lượt quét mỗi ngày chính là minh chứng rõ nhất cho sức sống bền bỉ của phát minh tưởng nhỏ bé ấy.
Bình luận
0