Nguyên tắc Phổ thông: Quyền lực thuộc về nhân dân

Nguyên tắc phổ thông là "chìa khóa" mở ra cánh cửa dân chủ, khẳng định mọi công dân đều có quyền đóng góp tiếng nói vào việc lựa chọn người đại diện.

Theo quy định, mọi công dân từ đủ 18 tuổi trở lên đều có quyền bầu cử và từ đủ 21 tuổi trở lên có quyền ứng cử đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân. Quyền lợi này được thực hiện một cách bình đẳng, không phân biệt dân tộc, giới tính, thành phần xã hội, tín ngưỡng, tôn giáo, trình độ văn hóa hay nghề nghiệp.

Tuy nhiên, luật pháp cũng quy định một số trường hợp ngoại lệ không được thực hiện quyền này nhằm bảo đảm tính nghiêm minh, bao gồm:

Người bị tước quyền bầu cử theo bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực.

Người bị kết án tử hình đang chờ thi hành án.

Người đang chấp hành hình phạt tù (không được hưởng án treo).

Người mất năng lực hành vi dân sự.

Nguyên tắc Bình đẳng: Một cử tri, một lá phiếu, một giá trị

Nếu nguyên tắc phổ thông mở rộng đối tượng tham gia, thì nguyên tắc bình đẳng bảo đảm mọi công dân đều có cơ hội và quyền lợi ngang nhau, không có bất kỳ sự ưu tiên hay kỳ thị nào.

Nguyên tắc này được cụ thể hóa qua 4 nội dung trọng tâm:

Ghi tên duy nhất: Mỗi công dân chỉ được ghi tên vào một danh sách cử tri tại nơi cư trú.

Ứng cử tập trung: Mỗi người chỉ được ghi tên vào danh sách ứng cử tại một đơn vị bầu cử đại biểu Quốc hội hoặc Hội đồng nhân dân ở cấp tương ứng.

Số lượng phiếu bầu: Mỗi cử tri chỉ được bỏ duy nhất 01 phiếu bầu cho mỗi cấp đại biểu.

Giá trị ngang nhau: Lá phiếu của mọi cử tri đều có giá trị ngang nhau, không phụ thuộc vào địa vị hay thành phần xã hội.

Bên cạnh đó, nguyên tắc bình đẳng còn đòi hỏi sự phân bổ hợp lý về cơ cấu, thành phần và số lượng người ứng cử. Điều này nhằm bảo đảm tính đại diện công bằng cho các vùng miền, các tầng lớp xã hội, cũng như tỷ lệ thích đáng cho phụ nữ và các dân tộc thiểu số trong cơ quan quyền lực nhà nước.

Việc thực hiện nghiêm túc hai nguyên tắc này không chỉ thể hiện tính nhân văn của pháp luật mà còn là nền tảng để xây dựng một bộ máy nhà nước thực sự "của dân, do dân và vì dân".