Đôi bờ sông Tô Lịch sau cải tạo, khắc phục ô nhiễm nguồn nước. Ảnh: Phạm Hùng

Không còn là những dự án thử nghiệm nhỏ lẻ hay những giải pháp tình thế, gói đầu tư khổng lồ này được kỳ vọng sẽ tạo nên một bước ngoặt lịch sử: đưa Tô Lịch thoát khỏi danh xưng "dòng sông chết" để trở thành một dải lụa xanh giữa lòng đô thị, hồi sinh những giá trị văn hóa và phong thủy vốn có của vùng đất Thăng Long – Hà Nội.

Dòng sông Tô Lịch trong ký ức của các bậc cao niên vốn là một nhánh của sông Hồng, nước chảy trong xanh, thuyền bè tấp nập. Thế nhưng, hàng thập kỷ đô thị hóa tự phát đã biến nó thành nơi tiếp nhận hàng trăm nghìn mét khối nước thải chưa qua xử lý mỗi ngày. Dự án lần này không chỉ dừng lại ở việc nạo vét cơ học mà tập trung vào một hệ thống giải pháp tổng thể: từ việc xây dựng hệ thống cống bao thu gom nước thải dọc hai bên bờ sông để đưa về nhà máy xử lý Yên Xá, đến việc bổ cập nước từ sông Hồng để tạo dòng chảy xuyên suốt.

Theo PGS.TS Trần Đức Hạ, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Cấp thoát nước và Môi trường, việc đầu tư 5.000 tỷ đồng là một quyết sách cần thiết nhưng đầy thách thức. Hồi sinh sông Tô Lịch không chỉ là bài toán về thủy lợi hay môi trường, mà là bài toán về hạ tầng kỹ thuật đô thị bền vững. Điểm mấu chốt của dự án này chính là việc tách hoàn toàn nước thải sinh hoạt ra khỏi dòng sông. Khi sông không còn phải gánh chất thải, cùng với việc bổ cập nước thường xuyên, cơ chế tự làm sạch của tự nhiên sẽ được kích hoạt trở lại.

Ghi nhận tại các khu vực dọc bờ sông như Quan Hoa, Nghĩa Đô, không khí kỳ vọng hiện rõ trên khuôn mặt những người dân bản địa. Ông Nguyễn Văn Hòa, một người dân đã sống bên bờ sông Tô Lịch hơn 60 năm, xúc động chia sẻ: "Chúng tôi đã nghe nhiều dự án, nhưng lần này với quy mô đầu tư lớn và sự quyết liệt của chính quyền, tôi tin là dòng sông sẽ hồi sinh. Người già chúng tôi không mong gì hơn ngoài việc chiều chiều được ra bờ sông lộng gió, không còn mùi hôi thối, để thấy lại hình ảnh con sông gắn liền với tuổi thơ." Niềm mong mỏi của ông Hòa cũng chính là đại diện cho hàng triệu cư dân đang sinh sống dọc lưu vực dòng sông này.

Dưới góc độ quản lý đô thị và cảnh quan, dự án gần 5.000 tỷ đồng còn hướng tới việc biến hai bờ sông thành những công viên dải và không gian đi bộ kiểu mẫu. Việc chỉnh trang cây xanh, chiếu sáng và xây dựng các tiểu cảnh văn hóa sẽ biến Tô Lịch thành một trục di sản sống động. Đại diện Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình hạ tầng kỹ thuật và nông nghiệp Hà Nội khẳng định, mục tiêu của dự án là trả lại cho Thủ đô một dòng sông đúng nghĩa. Thành phố không chỉ làm sạch nước, mà còn kiến tạo một không gian cộng đồng để người dân có thể tiếp cận, vui chơi và cảm nhận giá trị của thiên nhiên ngay giữa phố phường chật chội.

Tuy nhiên, thách thức về sự bền vững sau dự án là điều mà giới chuyên môn đặc biệt lưu tâm. Bảo tồn và hồi sinh một dòng sông nội đô cần sự chung tay của cả cộng đồng. Nếu hạ tầng được đầu tư hàng nghìn tỷ nhưng ý thức của người dân về việc không xả rác xuống lòng sông không thay đổi, thì những nỗ lực này sẽ khó lòng bền vững. Đây phải là một cuộc cách mạng về cả hạ tầng lẫn hành vi đô thị.

Việc bơm nguồn lực tài chính mạnh mẽ vào sông Tô Lịch vào thời điểm đầu năm 2026 gửi đi một thông điệp mạnh mẽ về tầm nhìn phát triển Hà Nội: một đô thị văn minh, hiện đại nhưng phải hài hòa với thiên nhiên và trân trọng những dòng sông di sản. Khi sắc xanh trở lại với Tô Lịch, đó không chỉ là thắng lợi của ngành môi trường, mà là sự trở về của một hồn cốt văn hóa Thăng Long nghìn năm văn hiến.

Dòng sông đang chờ đợi, và người dân Hà Nội cũng đang chờ đợi. Hy vọng rằng trong tương lai gần, hình ảnh nước chảy quanh vắt của sông Tô Lịch sẽ không còn là câu chuyện trong sử sách, mà là hiện thực rực rỡ dưới nắng Xuân Thủ đô./.