Theo dự thảo, đơn vị hành chính thuộc thành phố Hà Nội bao gồm xã, phường và đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt. Trong đó, đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt sẽ do Quốc hội quyết định thành lập tại địa bàn có vị trí chiến lược, nhằm thực hiện vai trò đô thị chức năng và trở thành cực tăng trưởng mới của Thủ đô theo Quy hoạch tổng thể.

Mô hình này được tổ chức theo cơ chế đặc thù, áp dụng chính sách vượt trội, thí điểm các giải pháp mới về quản trị địa phương, thu hút đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh của Hà Nội.

Dự thảo cũng trao thêm thẩm quyền cho HĐND thành phố trong việc quy định các biện pháp đặc thù nhằm bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, bảo vệ môi trường và xử lý tình huống hành chính cấp bách phù hợp với yêu cầu quản lý đô thị đặc biệt.

Chủ tịch UBND thành phố và cấp xã được quyết định áp dụng các biện pháp đặc thù theo nghị quyết của HĐND thành phố. Bộ Tư pháp đề xuất cho phép HĐND Hà Nội quy định mức xử phạt vi phạm hành chính cao hơn nhưng không quá 2 lần mức phạt chung và thẩm quyền xử phạt tương ứng do Chính phủ quy định trên địa bàn.

Trong trường hợp cần thiết để bảo đảm an ninh, trật tự, Chủ tịch UBND các cấp có thể yêu cầu ngừng cung cấp điện, nước đối với công trình, cơ sở sản xuất, kinh doanh vi phạm như xây dựng sai quy hoạch, không phép, không đảm bảo điều kiện phòng cháy chữa cháy, hoặc thuộc diện phải phá dỡ, di dời khẩn cấp.

Dự thảo cũng quy định việc thành lập khu thương mại tự do do UBND thành phố quyết định sau khi được HĐND phê duyệt. Thành phố được chủ động quy định cơ chế phát triển các loại hình kinh tế mới như kinh tế ban đêm, kinh tế bạc (phục vụ người cao tuổi), kinh tế không gian tầm thấp và các mô hình kinh tế mới khác.

Hiện Hà Nội có 126 đơn vị hành chính cấp xã (51 phường, 75 xã), diện tích tự nhiên 3.359,84km², dân số hơn 8,8 triệu người. Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) dự kiến được trình Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI vào tháng 4/2026.