Gìn giữ nét văn hóa cầu mưa của người Thái

Bản sắc văn hóa gắn với triết lý ứng xử tự nhiên từ lễ hội cầu mưa  

Đối với đồng bào dân tộc Thái ở Châu Lộc, lễ hội Xỏ Nặm Phạ không đơn thuần là một nghi thức cầu mưa mang tính tâm linh, mà còn là nơi lưu giữ những quan niệm sâu sắc của cộng đồng về thiên nhiên, nguồn nước và cuộc sống. Theo quan niệm lâu đời của người Thái, nước chính là nguồn sống. Do đó, khi mùa màng rơi vào khô hạn, lời gửi gắm xin nước trời trong lễ hội cũng chính là ước vọng thiết tha về sự sinh sôi, no ấm của toàn bản làng.

Sau nhiều năm, lễ hội truyền thống này được phục dựng, mở lại một không gian sinh hoạt cộng đồng để những nghi lễ, phong tục cùng các giá trị văn hóa lâu đời tiếp tục được thực hành. Ngay sau tiếng trống khai hội, nghi thức cúng Xỏ Nặm Phạ được cử hành trang trọng, khởi đầu cho chuỗi các hoạt động văn hóa đặc sắc. Từ một nghi lễ gắn liền với đời sống sản xuất nông nghiệp, Xỏ Nặm Phạ đã lưu giữ trọn vẹn cách ứng xử hòa hợp của con người với thiên nhiên, cùng những giá trị tinh thần được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Mở rộng không gian văn hóa và định hướng phát triển

Không dừng lại ở việc đáp ứng nhu cầu tâm linh thuần túy thông qua các nghi thức cúng lễ, sự kiện này đã thực sự mở ra một không gian văn hóa cộng đồng vô cùng sinh động và giàu bản sắc. Theo đó, thông qua việc tổ chức lễ hội, các giá trị văn hóa phi vật thể lâu đời như những làn điệu dân ca, điệu múa cổ truyền, trang phục dân tộc tinh xảo cùng nhiều hoạt động thể thao dân gian đã được tái hiện rõ nét và đầy tự hào. Nhờ vậy, đây không chỉ là cơ hội để đồng bào giao lưu, thắt chặt tình đoàn kết bản làng, mà đồng thời còn góp phần khơi dậy niềm tự hào văn hóa, giúp các giá trị truyền thống tiếp tục được thẩm thấu và lan tỏa tự nhiên trong đời sống sinh hoạt hàng ngày của người dân. 

Bên cạnh ý nghĩa bảo tồn văn hóa, việc phục dựng nghi lễ còn giữ vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội lâu dài của địa phương, đặc biệt là định hướng kết nối với hoạt động du lịch cộng đồng và du lịch trải nghiệm. Theo lãnh đạo chính quyền xã Châu Lộc, tỉnh Nghệ An, địa phương đang hướng tới mục tiêu trình các cấp thẩm quyền xem xét, công nhận lễ hội là di sản văn hóa phi vật thể, qua đó tạo bước đệm vững chắc cho phát triển du lịch trong tương lai.

Bài toán giữ gìn tính nguyên bản của lễ hội và vai trò chủ thể cộng đồng 

Tuy nhiên, để một di sản thực sự sống khỏe trong đời sống hôm nay, điều quan trọng không chỉ là khôi phục về mặt hình thức bên ngoài, mà cốt lõi là phải giữ được những giá trị nền tảng, tính nguyên bản và đặc biệt là vai trò của chính cộng đồng, những chủ thể đã gìn giữ di sản qua nhiều thế hệ.

Mặc dù Xỏ Nặm Phạ bắt đầu từ một lời cầu xin nước trời, song giá trị bền vững còn lại chính là câu chuyện về cách một cộng đồng gìn giữ ký ức văn hóa của dân tộc mình. Bằng cách duy trì nghi lễ, khuyến khích các nghệ nhân trao truyền tri thức và thu hút lớp người trẻ cùng tham gia thực hành, di sản văn hóa sẽ không bị đóng khung trong ký ức hay trên các trang tài liệu, mà tiếp tục tồn tại sinh động, đồng hành cùng sự phát triển của xã hội hiện đại.

Quý khán giả xem truyền hình trực tuyến của kênh VTV8 tại: https://vtvgo.vn/channel/vtv8-1,36.html