Điểm khác biệt lớn nhất giúp Phước Kiều nổi danh khắp vùng Đông Nam Á chính là kỹ thuật đúc chiêng. Một chiếc chiêng đạt chuẩn không chỉ cần đẹp về hình thức mà quan trọng nhất là "hồn" âm thanh. Các nghệ nhân Phước Kiều sở hữu bí quyết pha trộn hợp kim đồng với các loại kim loại khác (như thiếc, chì) theo tỉ lệ "vàng" mà không một máy móc hiện đại nào có thể sao chép hoàn hảo.
Kỹ thuật này được gọi là "đúc âm". Người nghệ nhân không chỉ dùng mắt để nhìn mà dùng tai để "đo" độ nóng của đồng chảy trong lò. Chỉ cần sai lệch một chút trong thành phần hợp kim, âm thanh của chiêng sẽ bị rè hoặc đục. Chính vì vậy, chiêng Phước Kiều luôn được các buôn làng Tây Nguyên tin tưởng đặt hàng để sử dụng trong các lễ hội cồng chiêng quan trọng nhất.
Để tạo ra một tác phẩm đồng, người thợ Phước Kiều phải trải qua nhiều công đoạn cực kỳ công phu, đòi hỏi sự tỉ mỉ và sức khỏe dẻo dai.
Làm khuôn (Tạo cốt): Đây là khâu quan trọng nhất. Khuôn được làm từ đất sét trộn với trấu và giấy bản. Người thợ phải khéo léo tạo hình sao cho khuôn thật nhẵn mịn và chịu được nhiệt độ cực cao khi rót đồng.
Pha chế và nấu đồng: Đồng nguyên chất được nấu trong lò gạch với than củi hoặc than đá. Khi đồng chuyển sang màu trắng xanh – dấu hiệu của nhiệt độ đạt mức 1.200°C – nghệ nhân sẽ bắt đầu pha trộn các phụ gia bí truyền.
Rót đồng: Công đoạn này đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng. Dòng đồng nóng chảy đỏ rực được rót vào khuôn phải thật đều tay để tránh hiện tượng rỗ khí hay nứt vỡ.
Làm nguội và chạm trổ: sau khi đồng đông đặc, người thợ dỡ khuôn và bắt đầu khâu mài dũa, chạm trổ các hoa văn tinh xảo như rồng phượng, chữ hán hay các biểu tượng văn hóa đặc trưng.
Nếu đúc tượng cần vẻ đẹp hình khối thì đúc chiêng cần kỹ thuật "lấy tiếng" (chỉnh âm). Sau khi chiếc chiêng thành hình, nghệ nhân lão luyện sẽ dùng búa chuyên dụng gõ nhẹ lên mặt chiêng. Dựa vào âm thanh phát ra, họ biết chỗ nào dày, chỗ nào mỏng cần phải mài thêm hay gõ lại.
Đây là công đoạn mang tính quyết định, đòi hỏi một đôi tai thẩm âm cực kỳ nhạy bén và kinh nghiệm tích lũy qua hàng chục năm. Một nghệ nhân giỏi có thể điều chỉnh để chiếc chiêng phát ra âm thanh trầm hùng như tiếng sấm hoặc thanh thoát như tiếng suối reo, phù hợp với từng mục đích sử dụng khác nhau.
Năm 2026, làng nghề Phước Kiều đứng trước những cơ hội và thách thức mới. Sự cạnh tranh từ các sản phẩm đúc công nghiệp giá rẻ đang gây áp lực lên các cơ sở sản xuất truyền thống. Tuy nhiên, bằng tình yêu nghề, các nghệ nhân trẻ tại Phước Kiều đã bắt đầu ứng dụng công nghệ vào việc quảng bá sản phẩm, kết hợp giữa đúc đồng truyền thống và thiết kế mỹ thuật hiện đại để tạo ra các dòng sản phẩm quà tặng tinh tế.
Làng nghề cũng trở thành điểm đến hấp dẫn trong bản đồ du lịch Quảng Nam. Du khách đến đây không chỉ để mua sắm mà còn để trực tiếp trải nghiệm một số công đoạn làm nghề, lắng nghe những câu chuyện về tổ nghề và cảm nhận hơi nóng từ những lò đúc rực lửa đã đỏ suốt bốn thế kỷ qua.
Kỹ thuật đúc đồng Phước Kiều là sự hội tụ giữa sức mạnh cơ bắp, sự tinh tế của tâm hồn và những bí quyết công nghệ dân gian quý báu. Mỗi sản phẩm rời làng không chỉ mang theo ánh kim rực rỡ của đồng mà còn mang theo nhịp đập trái tim của những người thợ tâm huyết. Khám phá Phước Kiều chính là khám phá sức sống bền bỉ của một dòng chảy văn hóa Việt, nơi lửa nghề vẫn luôn cháy mãi để giữ gìn những âm thanh vang vọng của dân tộc./.
Bình luận
0