Đây là sự ghi nhận xứng đáng cho những giá trị lịch sử, văn hóa và khoa học mà các hiện vật này đang nắm giữ.

Hiện nay, cả hai nhóm bảo vật đều được lưu giữ và bảo quản nghiêm ngặt tại Bảo tàng Pleiku. Việc công nhận này không chỉ nâng tầm giá trị của các di sản mà còn đặt ra trách nhiệm lớn lao cho chính quyền địa phương và các cơ quan quản lý trong việc bảo vệ, phát huy giá trị theo đúng quy định của Luật Di sản văn hóa. Đây là cơ sở quan trọng để tiếp tục nghiên cứu, giáo dục truyền thống và quảng bá hình ảnh văn hóa đặc trưng của Gia Lai đến với công chúng trong và ngoài nước.

Bộ cồng chiêng Kơ Đơ Tiếng vang của đại ngàn và hồn cốt cộng đồng Jrai

Trong không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên – Kiệt tác truyền khẩu và phi vật thể của nhân loại, bộ cồng chiêng Kơ Đơ nổi lên như một hiện vật tiêu biểu cho bản sắc của người Jrai. Bộ chiêng gồm 8 chiếc, được Bảo tàng Pleiku sưu tầm năm 1997 từ một gia đình tại buôn Broái, xã Ia Tul. Cấu trúc của bộ chiêng bao gồm một chiêng lớn (chiêng sa), hai cồng có núm và năm chiêng bằng, tạo nên một hệ thống âm thanh phong phú và trầm hùng.

Khác với nhiều bộ chiêng dùng trong tang ma hay lễ bỏ mả, chiêng Kơ Đơ mang trong mình tinh thần lạc quan và sự kết nối cộng đồng mạnh mẽ. Tiếng chiêng này chỉ được ngân vang trong những dịp lễ hội mang tính vui tươi như lễ mừng nhà mới, lễ cưới hay lễ cầu sức khỏe. Theo các nhà nghiên cứu, Kơ Đơ không chỉ là một nhạc cụ, mà là hiện thân của thần linh, là phương thức giao tiếp giữa con người với thế giới siêu nhiên và là sợi dây gắn kết các thành viên trong buôn làng qua nhiều thế hệ.

Việc bộ chiêng này trở thành bảo vật quốc gia đã khẳng định vị thế của âm nhạc dân gian Tây Nguyên trong dòng chảy văn hóa dân tộc. Nó chứng minh rằng những giá trị nghệ thuật nguyên sơ, được gìn giữ qua hàng trăm năm bởi các nghệ nhân chân đất, chính là "nguyên khí" văn hóa cần được vĩnh cửu hóa.

Sưu tập đồ thờ tháp Chăm An Phú Khát vọng vĩnh cửu hóa niềm tin tôn giáo

Nếu bộ chiêng Kơ Đơ đại diện cho văn hóa bản địa vùng cao thì sưu tập đồ thờ bằng vàng tại tháp Chăm An Phú (niên đại thế kỷ IX - X) lại mở ra một chương sử rực rỡ về sự hiện diện của văn hóa Chăm Pa tại vùng đất Gia Lai. Nhóm hiện vật này được phát hiện trong hố thiêng của di tích tháp Chăm An Phú, một địa danh nằm cách thành phố Pleiku khoảng 10km về phía Đông, vốn đã được các học giả người Pháp khảo cứu từ đầu thế kỷ XX.

Tâm điểm của sưu tập là chiếc bình Kamandalu đặt trang trọng trên đài hoa sen 8 cánh bằng vàng tinh xảo. Bên cạnh đó là các lá vàng khắc ký tự cổ và nhiều viên đá quý, hạt thủy tinh đa dạng màu sắc. Việc phát hiện các hiện vật này trong một hố thiêng có cấu trúc dạng chữ Vạn là minh chứng vô giá cho thấy di tích An Phú từng là một ngôi đền Phật giáo cổ có tầm ảnh hưởng lớn trong khu vực.

Sưu tập đồ thờ bằng vàng không chỉ có giá trị về mặt kim loại quý mà còn là "cuốn sử liệu" đặc biệt về kỹ thuật kim hoàn bậc thầy và đời sống tâm linh của người xưa. Các ký tự cổ trên lá vàng vẫn đang là đề tài hấp dẫn cho các nhà ngôn ngữ học và sử học, nhằm giải mã những thông điệp mà tổ tiên đã gửi gắm qua hàng ngàn năm.

Sự giao thoa văn hóa và sứ mệnh bảo tồn di sản bền vững

Sự xuất hiện đồng thời của một bảo vật gắn liền với đời sống nương rẫy (cồng chiêng) và một bảo vật gắn liền với kiến trúc đền tháp (đồ thờ tháp Chăm) tại cùng một địa phương đã cho thấy diện mạo văn hóa đa tầng, đa sắc thái của Gia Lai. Đây là vùng đất của sự giao thoa, nơi những giá trị bản địa và ngoại lai cùng tồn tại, bồi đắp cho nhau để tạo nên một bản sắc Tây Nguyên vừa hùng vĩ, vừa huyền bí.

Theo Quyết định số 236/QĐ-TTg, các cấp chính quyền và ngành văn hóa địa phương có nhiệm vụ xây dựng phương án bảo vệ đặc biệt, đảm bảo an toàn tuyệt đối cho các bảo vật. Tuy nhiên, bảo tồn không có nghĩa là "đóng băng" hiện vật trong tủ kính. Thách thức đặt ra là làm sao để những giá trị của chiêng Kơ Đơ hay đồ vàng An Phú thực sự sống lại trong tâm thức người dân.

Trong thời gian tới, tỉnh Gia Lai dự kiến sẽ đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong trưng bày tại Bảo tàng Pleiku. Những mô hình 3D, phim tư liệu về quá trình khai quật hố thiêng An Phú hay các bản thu âm chuẩn của bộ chiêng Kơ Đơ sẽ giúp công chúng dễ dàng tiếp cận và cảm nhận giá trị di sản. Việc biến các bảo vật quốc gia thành tài nguyên du lịch văn hóa bền vững sẽ là hướng đi trọng tâm, góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội địa phương phát triển trên nền tảng tri thức và lòng tự hào dân tộc.

Hai nhóm hiện vật vừa được công nhận bảo vật quốc gia không chỉ là niềm vinh dự của riêng người dân Gia Lai, mà còn là báu vật chung của cả đất nước, góp phần làm giàu thêm kho tàng di sản văn hóa Việt Nam trường tồn cùng thời gian./.