Thay vì bắt đầu ngày mới bằng việc chen chân tới văn phòng lúc 8 giờ sáng và kết thúc vào 5 giờ chiều, ngày càng nhiều người trẻ lựa chọn mở laptop làm việc ở quán cà phê, trung tâm thương mại hoặc ngay tại phòng riêng của mình. Mô hình làm việc tự do – freelancer – đang bùng nổ mạnh mẽ, nhất là ở các lĩnh vực như thiết kế, viết nội dung, marketing số hay lập trình.
Theo khảo sát của nền tảng việc làm FIV, hơn 70% thế hệ Gen Z trong độ tuổi từ 16 đến 26 cho biết từng cân nhắc chuyển sang làm freelancer, trong khi 36% xem đây là phương án dự phòng an toàn nếu rơi vào tình huống mất việc. Con số này cho thấy sức hấp dẫn ngày càng lớn của xu hướng làm việc không bị bó buộc bởi mô hình công sở truyền thống.
Điểm thu hút lớn nhất của freelancer chính là sự tự do gần như tuyệt đối về vị trí và thời gian làm việc. Người lao động có thể chủ động quyết định nơi làm việc, miễn là có laptop và các thiết bị hỗ trợ cần thiết. Họ cũng không bị giới hạn trong khung giờ hành chính mà có thể làm việc theo nhịp sinh học cá nhân, từ sáng sớm cho tới đêm khuya.
Thu nhập của freelancer đến từ nhiều nguồn khác nhau, chủ yếu dựa trên các hợp đồng dịch vụ theo chuyên môn. Đó có thể là designer nhận thiết kế logo, banner; cameraman quay sự kiện, lễ cưới; photographer nhận chỉnh sửa ảnh cho đối tác. Thậm chí, nhiều người còn tự xây dựng website hoặc kênh mạng xã hội về các chủ đề yêu thích như công nghệ, phim ảnh, đời sống để thu hút lượng truy cập và bán quảng cáo cho bên thứ ba.
Một số khác phát triển theo hướng trở thành KOL, nhận hợp đồng đại diện truyền thông, tham dự sự kiện ra mắt sản phẩm hoặc làm tiếp thị liên kết để hưởng hoa hồng. Sự phát triển mạnh mẽ của internet đã tạo ra rất nhiều “mặt trận” kiếm tiền mới cho lực lượng lao động tự do.
Ngọc Anh, một freelancer đã có 3 năm làm việc trong lĩnh vực sản xuất nội dung số, là ví dụ điển hình cho xu hướng này. Từ việc tự xây dựng kênh TikTok cá nhân chia sẻ trải nghiệm đời thường, cô dần thu hút được sự chú ý của nhiều nhãn hàng. Theo Ngọc Anh, cô ưu tiên lựa chọn những đơn hàng đến từ thương hiệu uy tín hoặc sản phẩm bản thân từng sử dụng, song cũng sẵn sàng thử sức với sản phẩm mới để có thêm trải nghiệm.
Nhìn nhận về hiện tượng này, ThS. Mark Kramer, Giảng viên Đại học VinUniversity cho rằng ngày càng nhiều người trẻ mong muốn tự kiểm soát tương lai nghề nghiệp cũng như tài chính của mình. Họ không còn muốn phụ thuộc hoàn toàn vào một đơn vị tuyển dụng hay để người khác quyết định quỹ thời gian mỗi ngày.
Tuy nhiên, đằng sau giấc mơ tự do là một thực tế không hề dễ dàng. Nếu nhân viên văn phòng có thể chờ lương đều đặn vào cuối tháng, bất kể khối lượng công việc biến động ra sao, thì freelancer phải tự mình duy trì dòng việc liên tục để có thu nhập. Khách hàng không tự tìm đến và công việc cũng không tự xuất hiện. Điều đó khiến tài chính của người làm tự do luôn ở trong trạng thái lên xuống thất thường.
Huy Phúc, một người làm freelancer, thừa nhận để có việc, anh phải tận dụng các mối quan hệ quen biết, tìm kiếm lại khách hàng cũ hoặc chủ động tham gia các hội nhóm tuyển dụng để săn cơ hội. Có những giai đoạn thị trường chững lại, anh gần như không có việc làm trong cả tháng.
Không chỉ đối mặt với nguy cơ thất nghiệp tạm thời, freelancer còn phải đánh đổi ranh giới giữa công việc và nghỉ ngơi. Khi nhiều người được thư giãn, đó lại là khoảng thời gian vàng để người làm nội dung như Ngọc Anh đăng tải sản phẩm nhằm đạt hiệu quả tương tác cao nhất.
Ngọc Anh cho biết vì chưa có đội ngũ hỗ trợ chuyên nghiệp nên cô phải kiêm nhiệm từ lên ý tưởng hình ảnh, quay dựng cho đến xử lý kỹ thuật. Với những sự kiện yêu cầu cập nhật trực tiếp, cô buộc phải hoàn thiện video và bàn giao ngay trong ngày, tạo ra áp lực rất lớn về tiến độ.
Theo ThS. Mark Kramer, thách thức lớn nhất của nghề freelancer chính là việc tìm kiếm khách hàng. Người làm nghề phải liên tục xây dựng mối quan hệ, mở rộng mạng lưới, chủ động giới thiệu bản thân và chấp nhận việc bị từ chối nhiều lần trước khi tìm được người sẵn sàng trả tiền cho dịch vụ của mình.
Chính bởi áp lực vô hình này, không ít người trẻ trở nên dè dặt hơn với công việc tự do. Nhiều người lựa chọn làm việc trong doanh nghiệp trước để được rèn tính kỷ luật, học cách vận hành công việc bài bản và tích lũy vốn sống trước khi quyết định bước ra làm riêng.
Để có thể tồn tại và phát triển trên thị trường lao động tự do, freelancer buộc phải trang bị nhiều yếu tố nền tảng.
Trước hết là tay nghề. Dù khả năng giao tiếp hay thái độ phục vụ tốt đến đâu, nếu sản phẩm tạo ra không đạt chất lượng thì khách hàng vẫn sẽ quay lưng. Năng lực chuyên môn luôn là tấm vé thông hành đầu tiên giúp freelancer được đối tác chú ý và sẵn sàng chi trả.
Yếu tố thứ hai là sự chuyên nghiệp và tư duy hệ thống. Khi không có bộ phận pháp chế, kế toán hay quản lý hỗ trợ, freelancer phải tự xây dựng quy trình làm việc rõ ràng, từ tiếp nhận yêu cầu, báo giá, ký kết hợp đồng cho đến nghiệm thu và thanh toán. Giữa hai người có tay nghề tương đương, người có quy trình mượt mà và minh bạch hơn chắc chắn sẽ tạo được niềm tin lớn hơn với khách hàng.
Sự chuyên nghiệp còn thể hiện ở việc thống nhất hợp đồng cụ thể ngay từ đầu, quy định rõ phạm vi công việc, tiến độ và trách nhiệm của mỗi bên nhằm giảm thiểu rủi ro phát sinh tranh chấp.
Bên cạnh đó, khả năng thấu hiểu thị trường và khách hàng là điều kiện sống còn. Khách hàng thường chỉ hình dung được kết quả cuối cùng nhưng không nắm rõ quy trình để đạt tới điều đó. Freelancer giỏi là người không chỉ làm theo yêu cầu mà còn biết định hướng, xác định đúng vai trò của mình trong chuỗi giá trị và tư vấn ngược lại cho khách hàng.
Ngay cả trong trường hợp hợp tác không thành công do khác biệt quan điểm, nếu vẫn duy trì được tác phong chuyên nghiệp, freelancer vẫn có thể để lại ấn tượng tốt và mở ra những cơ hội khác trong tương lai.
Trong bối cảnh xu hướng thay đổi liên tục, một freelancer nhạy bén còn phải biết “đọc vị” thị trường để tạo ra sản phẩm phù hợp với nhu cầu mới. Chỉ khi vừa có tay nghề, vừa có khả năng thích ứng và duy trì mạng lưới quan hệ bền vững, người làm việc tự do mới có thể biến giấc mơ tự do thành một con đường nghề nghiệp thực sự lâu dài.
Bình luận
0