Liên đoàn Bóng đá Thế giới (FIFA) đã thông qua kế hoạch tổ chức FIFA ASEAN Cup vào tháng 9 và 10 năm nay, song thể thức thi đấu, quy mô cũng như cách vận hành của giải đấu vẫn chưa được làm rõ, gây nhiều tranh luận trong giới chuyên môn.

Truyền thông khu vực, trong đó có báo New Straits Times của Malaysia, nhận định bóng đá Đông Nam Á có nguy cơ rơi vào tình trạng quá tải khi hai giải đấu tương đồng diễn ra liên tiếp trong thời gian ngắn. Cụ thể, ASEAN Cup truyền thống – tiền thân là AFF Cup – diễn ra từ 24/7 đến 26/8, và chỉ vài tuần sau, FIFA ASEAN Cup sẽ khởi tranh trong các dịp FIFA Days.

Sự khác biệt lớn nhất giữa hai giải hiện chủ yếu nằm ở việc FIFA ASEAN Cup được tổ chức trong FIFA Days, qua đó các trận đấu có hệ số tính điểm FIFA cao hơn, ít nhất là 10, gấp đôi so với hệ số 5 của ASEAN Cup truyền thống. Tuy nhiên, xét về lịch sử gần 30 năm, ASEAN Cup vẫn được đánh giá cao hơn về giá trị truyền thống.

Việc xuất hiện thêm một giải đấu tương tự đặt ra câu hỏi về tính cần thiết, khi nguy cơ chồng chéo vai trò và giá trị là hiện hữu. Đồng thời, lịch thi đấu dày đặc cũng khiến các đội tuyển trong khu vực đối mặt nguy cơ quá tải, nhất là khi lực lượng không dồi dào và cầu thủ còn phải phục vụ các CLB.

Dù vậy, sự ra đời của FIFA ASEAN Cup cũng được nhìn nhận dưới góc độ chiến lược. Một trong những khả năng là FIFA muốn mở rộng ảnh hưởng tại Đông Nam Á – khu vực có hơn 600 triệu dân và niềm đam mê bóng đá lớn nhưng chưa được khai thác hết tiềm năng.

Bên cạnh đó, giải đấu có thể là bước thử nghiệm cho mô hình thi đấu mới tương tự Nations League của UEFA. Trong bối cảnh Liên đoàn Bóng đá châu Á (AFC) cũng đang có kế hoạch tổ chức AFC Nations League, Đông Nam Á có thể trở thành “phòng thí nghiệm” phù hợp cho các mô hình này.

Ngoài ra, yếu tố quản trị cũng được đặt ra khi việc tổ chức một giải đấu mang lại lợi ích trực tiếp cho hơn 10 quốc gia trong khu vực có thể giúp FIFA củng cố quan hệ và gia tăng sự ủng hộ từ các liên đoàn thành viên.

Một trong những vấn đề lớn nhất hiện nay là thể thức thi đấu. Do giải diễn ra trong hai đợt FIFA Days vào tháng 9 và 10, mỗi đội tuyển chỉ có thể thi đấu tối đa bốn trận, buộc ban tổ chức phải tính toán kỹ lưỡng.

Một số phương án được đưa ra như vòng bảng rút gọn rồi vào bán kết, thể thức loại trực tiếp hoàn toàn, hoặc áp dụng hệ Thụy Sĩ với một bảng chung. Mỗi phương án đều có ưu và nhược điểm, từ tính công bằng, mức độ hấp dẫn đến khả năng tổ chức.

Nếu số đội tham dự tăng lên, chẳng hạn có thêm Australia, bài toán thể thức có thể dễ giải hơn. Tuy nhiên, điều này lại làm dấy lên câu hỏi về bản sắc khu vực của giải đấu, khi Australia không thuộc ASEAN.

Dù lựa chọn mô hình nào, sự xuất hiện của FIFA ASEAN Cup nhiều khả năng sẽ ảnh hưởng đến vị thế của ASEAN Cup truyền thống. Các đội tuyển có thể ưu tiên giải đấu mới do lợi ích về điểm số FIFA, thậm chí chỉ cử đội hình trẻ tham dự giải cũ.

Trong khi đó, một số nền bóng đá như Indonesia tỏ ra hào hứng với giải mới khi có thể triệu tập các cầu thủ đang thi đấu tại châu Âu nhờ quy định FIFA Days. Ngược lại, những đội ít cầu thủ xuất ngoại như Việt Nam có thể không hưởng lợi nhiều từ yếu tố này.