Điểm nghẽn logistics và "cuộc chiến cục bộ" cản bước du lịch sông nước, biển đảo

Gần đây, nhiều loại hình du lịch mới đang được thí điểm và cho tín hiệu thị trường tích cực, đó là các tour du thuyền cao cấp, du lịch trải nghiệm làng chài và các sản phẩm du lịch nông nghiệp kết hợp kênh rạch, thu hút mạnh nhóm khách quốc tế có nhu cầu trải nghiệm sâu. Điều này cho thấy du khách sẵn sàng chi trả cho các sản phẩm du lịch thủy có chiều sâu và chất lượng.

Tuy nhiên, dù tài nguyên phong phú, hiệu quả khai thác vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, nguyên nhân chính nằm ở các "điểm nghẽn" liên kết vùng. Thách thức lớn nhất là việc thiếu cơ chế điều phối và chính sách chung giữa các địa phương. Mỗi tỉnh tự xây dựng sản phẩm và chính sách riêng, dẫn đến tình trạng cạnh tranh nội bộ không cần thiết và không tận dụng được sức mạnh chuỗi giá trị.

Về mặt hạ tầng, logistics và vận tải đường thủy còn nhiều bất cập. Các cảng tàu khách, bến thủy nội địa thiếu sự đồng bộ về tiêu chuẩn, quy mô và dịch vụ logistics. Điều này gây khó khăn lớn cho việc xây dựng các tuyến tour dài ngày, liên tỉnh. Việc di chuyển các phương tiện vận tải khách du lịch (như du thuyền) qua nhiều tỉnh thành bị cản trở bởi các rào cản hành chính và kỹ thuật không đồng nhất.

Bà Trình Tuyết Lan, đại diện Công ty TNHH Lan Việt, hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực lữ hành lớn tuyến du lịch biển – sông nhận định: "Chúng tôi muốn bán một tour 10 ngày từ Thành phố Hồ Chí Minh đi Côn Đảo, sau đó kết nối sang Cần Thơ, nhưng quy định bến bãi, thủ tục hành chính và tiêu chuẩn an toàn giữa các tỉnh quá khác nhau. Việc này khiến chi phí vận hành đội lên, và sản phẩm liên vùng không thể cạnh tranh được với các sản phẩm trọn gói quốc tế, buộc chúng tôi phải co lại làm các tour ngắn, cục bộ".

Trước thực trạng này, các chuyên gia khẳng định rằng, nếu Việt Nam không sớm thiết lập một cơ chế điều phối liên vùng đủ mạnh để chuẩn hóa hạ tầng và đơn giản hóa thủ tục hành chính, thì việc biến các tuyến đường sông, đường biển thành "siêu sản phẩm" du lịch quốc tế, kéo dài thời gian lưu trú và tăng chi tiêu của du khách, sẽ mãi chỉ là một tham vọng chưa thể hiện thực hóa.

Chìa khóa liên vùng: Nâng tầm sản phẩm chuỗi giá trị và chuẩn hóa hạ tầng

Tầm nhìn liên vùng không chỉ là câu chuyện về chia sẻ lợi ích, mà là điều kiện tiên quyết để tạo ra sức cạnh tranh tầm quốc tế cho du lịch Việt Nam.

Liên kết vùng giúp các tỉnh bổ sung cho nhau thay vì cạnh tranh, tạo ra sản phẩm chuỗi giá trị. Ví dụ, khu vực duyên hải miền Trung có thể tạo thành một chuỗi giá trị hoàn chỉnh: Huế cung cấp văn hóa lịch sử, Đà Nẵng cung cấp dịch vụ giải trí/hội nghị, và Quảng Nam cung cấp du lịch sinh thái/làng nghề. Sản phẩm liên vùng này có khả năng kéo dài thời gian lưu trú của khách lên 5-7 ngày, thay vì chỉ 2-3 ngày tại một điểm. 

Quan trọng hơn, tầm nhìn liên vùng giúp giải quyết các vấn đề môi trường chung như ô nhiễm biển, rác thải sông hay quản lý tài nguyên (khai thác thủy sản, bảo tồn rạn san hô) một cách thống nhất, tránh tình trạng "cha chung không ai khóc" khi môi trường là tài nguyên chung.

Để hiện thực hóa tầm nhìn này, Việt Nam cần một giải pháp đột phá, không chỉ dừng lại ở các bản ghi nhớ hợp tác. Đó là việc thiết lập một cơ chế điều phối vùng với thẩm quyền đủ mạnh để đồng bộ hóa chính sách, đặc biệt là về giá vé, thủ tục hành chính liên tỉnh và quản lý chất lượng dịch vụ vận tải thủy. 

Song song đó, cần ưu tiên đầu tư ngân sách để chuẩn hóa hạ tầng các bến tàu, cảng du lịch theo tiêu chuẩn chung, cho phép các phương tiện vận tải khách hoạt động thông suốt qua nhiều tỉnh mà không gặp rào cản kỹ thuật. Cuối cùng, cần ứng dụng công nghệ số để xây dựng nền tảng thông tin chung về dịch vụ du lịch và logistics, giúp doanh nghiệp và du khách dễ dàng kết nối và đặt dịch vụ liên vùng.

Ông Vũ Thế Bình, Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Việt Nam khẳng định: "Việt Nam không thiếu tài nguyên, nhưng thiếu sự liên kết. Để biến tiềm năng biển, đảo, sông, hồ thành sản phẩm du lịch quốc tế, chúng ta phải chấp nhận 'buông bớt' quyền lợi địa phương để đi đến lợi ích chung của vùng. Chỉ khi có cơ chế điều phối liên vùng đủ mạnh, chúng ta mới có thể tạo ra các 'siêu sản phẩm' du lịch có khả năng cạnh tranh với Thái Lan, Indonesia hay Malaysia".

Có thể thấy, khai thác tài nguyên du lịch thủy là một hành trình dài. Chìa khóa để mở khóa tiềm năng này không nằm ở việc một tỉnh đầu tư bao nhiêu, mà nằm ở khả năng các địa phương cùng nhau nhìn ra lợi ích chung, thiết lập một tầm nhìn liên vùng thống nhất, để các con sông, bờ biển không chỉ là ranh giới hành chính mà là những "tuyến đường du lịch" mạch lạc, tạo ra giá trị kinh tế bền vững cho toàn quốc./.