Dòng họ Bế (Cao Bằng): Hành trình từ cội nguồn lịch sử đến khát vọng vươn xa

Cội nguồn linh thiêng và những dấu tích lịch sử

Dòng họ Bế tại Cao Bằng từ lâu đã được xem là một trong những "dòng họ thổ ty" có thế lực và uy tín bậc nhất vùng núi phía Bắc. Theo các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, họ Bế gắn liền với cộng đồng người Tày, đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý và bảo vệ biên cương qua nhiều triều đại phong kiến.

Tuy nhiên, nét đặc sắc nhất trong huyết thống dòng họ Bế chính là sự giao thoa lịch sử sau những biến cố chính trị thời trung đại. Các tài liệu từ Hội đồng Mạc tộc Việt Nam và gia phả của chi phái Bế Nguyễn ghi lại rằng, sau thảm án Lệ Chi Viên (1442) và sự kiện nhà Mạc rút về Cao Bằng, nhiều hậu duệ của Anh hùng dân tộc Nguyễn Trãi và con cháu nhà Mạc đã phải thay tên đổi họ để lánh nạn. Việc ghép họ gốc thành "Bế Nguyễn" không chỉ là một kế sách sinh tồn mà còn là sự hòa hợp tuyệt vời giữa dòng máu tinh hoa của đồng bằng và khí phách kiên cường của núi rừng.

Trải qua hàng thế kỷ, dòng họ Bế đã bám rễ sâu băm vào lòng đất mẹ Cao Bằng, từ vùng Quảng Hòa, Hòa An đến Thạch An, xây dựng nên những bản làng trù phú và một hệ thống gia phả nghiêm cẩn, lưu truyền qua nhiều đời.

Những "vì sao" sáng trên bầu trời quê hương

Sức mạnh và danh tiếng của dòng họ Bế không chỉ nằm ở bề dày lịch sử mà còn được khẳng định qua những đóng góp to lớn của các thế hệ con cháu trên nhiều lĩnh vực trọng yếu của đất nước, từ Quân sự, Y tế đến Văn hóa - Nghệ thuật. Dòng họ này đã sản sinh ra những người con ưu tú, làm rạng danh non sông.

Điển hình là Thượng tướng Bế Xuân Trường (nguyên Thứ trưởng Bộ Quốc phòng) hiện đang đảm nhiệm những trọng trách quan trọng: Chủ tịch Hội Cựu chiến binh Việt Nam, Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và Đại biểu Quốc hội khóa XVI. Với bản lĩnh của một vị tướng dày dạn kinh nghiệm, ông không chỉ đóng góp trong công tác xây dựng quân đội mà còn là tiếng nói uy tín đại diện cho cử tri và các cựu chiến binh trên cả nước.

Vẻ đẹp trí tuệ của dòng họ còn được tỏa sáng bởi những người phụ nữ tài năng. Tiêu biểu là bà Bế Thị Thuấn – Phó Giáo sư, Tiến sĩ tại Đại học Dược Hà Nội. Bà vinh dự là người dân tộc Tày đầu tiên đạt được học hàm, học vị cao quý này. Sự nghiệp của bà là minh chứng cho tinh thần hiếu học vượt khó, góp phần đào tạo nên nhiều thế hệ dược sĩ tài năng cho nền y tế nước nhà.

Trong lĩnh vực nghệ thuật, Nhạc sĩ Bế Nguyễn Kha là một cái tên không thể không nhắc tới. Nhạc sĩ đã dùng những thanh âm và giai điệu để dệt nên bức tranh sinh động về vẻ đẹp của núi rừng và con người vùng cao. Các tác phẩm của ông không chỉ mang đậm bản sắc dân tộc Tày mà còn góp phần bảo tồn, lan tỏa văn hóa Cao Bằng đến với công chúng cả nước.

Nghi lễ Thanh minh 2026: Trang trọng và ấm cúng

Ngày mùng 3 tháng 3 năm Bính Ngọ (2026), không khí tại các xã như Bế Văn Đàn (huyện Quảng Hòa) hay các khu mộ tổ tại Hòa An trở nên náo nhiệt hơn bao giờ hết. Đây là năm dòng họ Bế tổ chức đại lễ Thanh minh với quy mô lớn chưa từng có, quy tụ hàng trăm con cháu từ khắp mọi miền và cả những người đang sinh sống tại nước ngoài trở về.

Tiết trời xuân Cao Bằng dịu mát như ủng hộ lòng người. Ngay từ sáng sớm, các đoàn xe nối đuôi nhau về hướng tổ đường. Lễ tế tổ được diễn ra trang nghiêm với đầy đủ các nghi thức truyền thống của người Tày kết hợp với lễ nghi phong kiến xưa. Những bài văn tế bằng tiếng Tày và tiếng Phổ thông vang lên, nhắc nhớ về công lao của các bậc tiền nhân đã khai hoang mở cõi, bảo vệ bản làng.

Đại lễ năm 2026 không chỉ lớn về số lượng người tham dự mà còn mang ý nghĩa xã hội sâu sắc. Nhờ sự kêu gọi của Hội đồng gia tộc, mà những người con ưu tú, các doanh nhân và các vị tướng lĩnh như Thượng tướng Bế Xuân Trường đã luôn dành sự quan tâm đặc biệt. Họ không chỉ đóng góp về vật chất để tôn tạo lăng mộ, nhà thờ họ mà còn mang về những "nguồn lực tri thức", định hướng cho lớp trẻ trong dòng họ về con đường học tập và lập nghiệp.

Điểm nhấn của ngày lễ chính là bữa cơm cộng đồng ngay dưới chân núi. Không phân biệt chức vụ, tuổi tác, tất cả con cháu họ Bế cùng ngồi lại bên chén rượu ngô, bát canh đắng, kể cho nhau nghe chuyện làm ăn, chuyện học hành của con cái. Đây cũng là dịp để các bậc cao niên răn dạy hậu thế về gia phong, về đạo lý "đói cho sạch, rách cho thơm".

Khát vọng vươn mình trong kỷ nguyên mới

Nhìn vào sự phát triển của dòng họ Bế, người ta thấy rõ một mô hình "dòng họ học tập" tiêu biểu. Quỹ khuyến học của dòng họ Bế tại Cao Bằng hằng năm đã trao hàng trăm suất học bổng cho các em nhỏ có hoàn cảnh khó khăn nhưng đạt thành tích xuất sắc.

Sự "báo hiếu" của con cháu họ Bế hôm nay không chỉ dừng lại ở việc khói hương cho tổ tiên, mà còn là việc sống sao cho xứng đáng với cái tên mình mang trên vai. Đó là việc tích cực tham gia phát triển kinh tế địa phương, bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc Tày, và luôn sẵn sàng cống hiến cho sự nghiệp bảo vệ biên cương của Tổ quốc.

Đại lễ Thanh minh năm 2026 khép lại bằng hình ảnh những mầm non của dòng họ, những em bé họ Bế thế hệ Gen Alpha tay trong tay cùng cha mẹ thắp nén tâm nhang trước mộ tổ. Ánh sáng của niềm tin và niềm tự hào lấp lánh trong mắt trẻ thơ, hứa hẹn một tương lai rạng rỡ cho dòng họ Bế trên mảnh đất Cao Bằng nghìn năm văn hiến.

Dòng họ Bế tại Cao Bằng là minh chứng cho việc sức mạnh của một dân tộc bắt nguồn từ sức mạnh của từng dòng họ. Từ truyền thống đến hiện đại, từ lịch sử bi hùng đến tương lai tươi sáng, họ Bế đã và đang viết tiếp những trang sử vàng, đóng góp vào sự hưng thịnh của vùng đất địa đầu Tổ quốc./.