Khác với những loại diều rực rỡ sắc màu ở nhiều nơi trên thế giới, diều sáo đồng bằng Bắc Bộ mang vẻ đẹp thô mộc của tre, nứa và giấy bản, nhưng lại ẩn chứa sức mạnh của âm thanh. Tiếng sáo diều khi trầm khi bổng, khi ngân nga như tiếng đàn, khi rền vang như tiếng sấm, được ví như tiếng nhạc của bầu trời, mang theo ước vọng về sự bình an và mùa màng tươi tốt của người nông dân.

Một chiếc diều sáo hoàn chỉnh là sự kết hợp tinh tế giữa nghệ thuật tạo hình và kỹ thuật âm thanh. Để diều có thể cất cánh và "hát" được giữa tầng không, người nghệ nhân phải thực hiện hàng loạt công đoạn thủ công đòi hỏi sự tỉ mỉ và kinh nghiệm tích lũy qua nhiều đời.

Khung diều thường được làm từ những thanh tre già, đanh và dẻo dai, được ngâm dưới ao hàng năm trời để chống mối mọt. Nghệ nhân phải vót nan sao cho cân đối tuyệt đối, để khi gặp gió, diều không bị chao nghiêng.

Phần quan trọng nhất chính là bộ sáo. Sáo diều thường được làm từ ống tre hoặc nứa, miệng sáo gỗ mít được gọt giũa kỳ công để đón gió tạo âm. Một bộ sáo có thể gồm 3, 5 hoặc 7 ống với kích cỡ lớn nhỏ khác nhau, tạo thành một hợp âm. Sáo mẹ (sáo cả): Có kích thước lớn nhất, tạo ra âm trầm (âm cồng). Sáo con: Có kích thước nhỏ dần, tạo ra các âm cao (âm còi, âm líu).

Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Hữu Kiêm (Làng diều sáo Bá Dương Nội, Hà Nội) chia sẻ: "Làm diều đã khó, đâm sáo còn khó hơn. Miệng sáo chỉ cần lệch một li là tiếng sáo sẽ bị 'điếc' hoặc 'rè'. Người làm sáo giỏi phải là người có tai nghe nhạc nhạy bén, biết điều chỉnh sao cho tiếng sáo vang xa nhưng vẫn êm ái, không bị gắt khi gặp gió mạnh".

Dưới góc nhìn văn hóa, tiếng sáo diều mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc. Người xưa tin rằng tiếng sáo diều vang lên giúp xua đuổi tà ma, dịch bệnh và mang lại điềm lành. Khi cánh diều bay cao, nó như sợi dây kết nối giữa đất và trời, gửi gắm lời cầu nguyện cho mưa thuận gió hòa. Đêm nằm nghe tiếng sáo diều vi vu trên mái nhà là lúc tâm hồn người làng cảm thấy bình yên và thư thái nhất sau một ngày lao động vất vả.

Ngày nay, dù không gian vui chơi của trẻ em nông thôn bị thu hẹp bởi quá trình đô thị hóa, nhưng những hội thi diều sáo vẫn được duy trì đều đặn. Các câu lạc bộ diều sáo không chỉ thu hút những bậc cao niên mà còn có rất nhiều bạn trẻ tham gia. Họ không chỉ giữ nguyên cách làm truyền thống mà còn cải tiến chất liệu vải bạt, dây dù để diều bền hơn, bay cao hơn.

Du lịch văn hóa cũng đang tìm cách đưa tiếng sáo diều đến gần hơn với du khách. Những buổi trình diễn diều sáo đêm trên các cánh đồng hay ven sông Đuống, sông Hồng đang trở thành trải nghiệm độc đáo, giúp người thành thị tìm lại chút hồn quê giữa nhịp sống hối hả.

Diều sáo Việt Nam là minh chứng cho sự sáng tạo tuyệt vời của người nông dân: họ biết biến những vật liệu bình dị thành những nhạc cụ khổng lồ chơi giữa không trung. Tiếng sáo ấy sẽ mãi là âm hưởng bền bỉ, nhắc nhở chúng ta về một vẻ đẹp tĩnh lặng, thanh cao và đậm đà bản sắc giữa bầu trời tự do của dân tộc.