Giá sầu riêng liên tục lập đỉnh trong những năm gần đây đã tạo động lực để nhiều nông dân chuyển đổi cây trồng với kỳ vọng nâng cao thu nhập. Tuy nhiên, sự phát triển quá nhanh của diện tích sầu riêng đang đặt ra nhiều thách thức đối với công tác quy hoạch, quản lý chất lượng và phát triển bền vững của ngành hàng.
Ảnh: TL
Tại tỉnh Đồng Tháp, xu hướng mở rộng diện tích sầu riêng diễn ra mạnh mẽ. Nhiều hộ dân đã chuyển đổi từ đất trồng lúa, xoài, mít sang trồng sầu riêng nhằm tận dụng giá bán hấp dẫn.
Gia đình ông Nguyễn Minh Thi, xã Mỹ Thiện, là một trong những trường hợp như vậy. Trên diện tích khoảng 30.000 m2 trước đây chuyên canh lúa, hơn một năm qua gia đình đã quyết định chuyển toàn bộ sang trồng sầu riêng với kỳ vọng mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn.
Không chỉ riêng hộ ông Thi, phong trào chuyển đổi cây trồng sang sầu riêng đang diễn ra tại nhiều địa phương trong tỉnh. Theo quy hoạch đến năm 2030, Đồng Tháp dự kiến phát triển khoảng 32.000 ha sầu riêng. Tuy nhiên, diện tích hiện nay đã đạt khoảng 33.000 ha và vẫn tiếp tục tăng thêm từ 2.000-2.500 ha mỗi năm, vượt xa kế hoạch đề ra.
Việc diện tích tăng quá nhanh trong khi công tác hướng dẫn kỹ thuật chưa theo kịp đang tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Kết quả lấy mẫu tại một số vùng trồng gần đây cho thấy đất canh tác có nguy cơ nhiễm cadimi. Nếu không được kiểm soát tốt, chất này có thể ảnh hưởng đến chất lượng trái sầu riêng và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu.
Bên cạnh đó, nhiều nhà vườn vẫn sử dụng phân bón theo kinh nghiệm hoặc dựa trên tư vấn từ các đại lý thay vì tuân thủ quy trình kỹ thuật khoa học. Điều này làm gia tăng nguy cơ mất an toàn chất lượng và ảnh hưởng đến uy tín của ngành hàng trên thị trường quốc tế.
Theo các chuyên gia, việc mở rộng vùng nguyên liệu là cần thiết để đáp ứng nhu cầu thị trường. Tuy nhiên, nếu phát triển thiếu quy hoạch, không kiểm soát đồng bộ về chất lượng và quy trình sản xuất thì lợi thế của sầu riêng Việt Nam có thể nhanh chóng bị suy giảm.
Không chỉ đối mặt với bài toán về chất lượng, ngành sầu riêng còn gặp nhiều hạn chế trong tổ chức chuỗi liên kết giữa người trồng, hợp tác xã và doanh nghiệp xuất khẩu.
Để đủ điều kiện tham gia chuỗi xuất khẩu chính ngạch, các vùng trồng phải được cấp mã số vùng trồng, đáp ứng yêu cầu về truy xuất nguồn gốc và quản lý chất lượng. Tuy nhiên, tại Đồng Tháp, mới chỉ hơn một nửa diện tích sầu riêng được cấp mã số vùng trồng. Điều này khiến nhiều hộ dân vẫn phải tự tìm đầu ra và chưa thể tham gia các chuỗi tiêu thụ ổn định.
Trong khi đó, doanh nghiệp xuất khẩu cũng gặp khó khi chưa thể thu mua trực tiếp từ vùng nguyên liệu. Thương lái vẫn là mắt xích trung gian gần như bắt buộc trong mỗi vụ thu hoạch.
Sự phụ thuộc vào khâu trung gian khiến cả người trồng và doanh nghiệp đều bị động về giá bán. Thực tế trong vụ thu hoạch tháng 5 và tháng 6 vừa qua, khi giá sầu riêng giảm mạnh, những bất cập trong chuỗi liên kết càng bộc lộ rõ. Người nông dân có sản phẩm nhưng không quyết định được giá, còn doanh nghiệp có nhu cầu thu mua cũng khó tiếp cận trực tiếp vùng nguyên liệu.
Theo ông Lê Hà Luân, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp, vùng nguyên liệu sầu riêng cần được tổ chức như một "nhà máy không có mái che", trong đó toàn bộ quá trình sản xuất phải được quản lý theo quy trình thống nhất, tiêu chuẩn rõ ràng và có sự giám sát chặt chẽ.
Ông cho rằng chỉ khi vùng nguyên liệu được quy hoạch đồng bộ, kiểm soát tốt từ khâu canh tác đến thu hoạch, sản phẩm mới đáp ứng được các tiêu chuẩn về chất lượng, sản lượng và truy xuất nguồn gốc của các thị trường nhập khẩu.
Các chuyên gia nhận định, sầu riêng vẫn là ngành hàng có nhiều tiềm năng phát triển và đóng góp lớn cho xuất khẩu nông sản Việt Nam. Tuy nhiên, để duy trì lợi thế cạnh tranh lâu dài, các địa phương cần kiểm soát chặt việc mở rộng diện tích, đẩy nhanh cấp mã số vùng trồng, tăng cường liên kết giữa nông dân với doanh nghiệp và chuẩn hóa quy trình sản xuất theo yêu cầu của thị trường quốc tế. Đây được xem là giải pháp quan trọng để ngành sầu riêng phát triển bền vững, hạn chế rủi ro và giữ vững vị thế trên thị trường xuất khẩu.
Bình luận
0