Bài Chòi còn là một kho tàng văn học truyền miệng đồ sộ, chứa đựng những bài học nhân sinh, tình yêu quê hương và sự gắn kết cộng đồng bền chặt của những người con xứ biển mặn mòi.
Giá trị cốt lõi của nghệ thuật Bài Chòi nằm ở sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa âm nhạc, thơ ca, diễn xướng và hội họa. Hình thức giải trí này không phân biệt tầng lớp, lứa tuổi, tạo nên một không gian văn hóa bình đẳng và đầy ắp tiếng cười. Mỗi hội chơi là một cuộc hội ngộ của tình làng nghĩa xóm, nơi những câu chuyện đời thường được nâng tầm thành nghệ thuật thông qua lối nói vần vè, mộc mạc nhưng đầy sức gợi.
Tiếng cười và những triết lý nhân sinh từ các câu hô đối đáp
Cái hay của Bài Chòi nằm ở sự ứng biến linh hoạt của những người nghệ sĩ dân gian có khả năng xuất khẩu thành thơ dựa trên các con bài gỗ trong tay. Những câu hát không chỉ xoay quanh việc tìm ra người thắng cuộc mà còn lồng ghép những lời răn dạy về đạo đức, phê phán thói hư tật xấu hay ca ngợi sự thủy chung, hiếu nghĩa bằng một giọng điệu trào lộng và gần gũi.
Sức hấp dẫn của loại hình này còn đến từ sự tương tác trực tiếp giữa người điều hành hội chơi và người tham gia. Người cầm trịch không chỉ là người xướng tên các con bài mà còn là một diễn viên tài ba, sử dụng ngôn ngữ cơ thể và kỹ thuật luyến láy đặc trưng để dẫn dắt cảm xúc đám đông. Du khách khi tham gia vào hội Bài Chòi sẽ cảm nhận được sự tương tác cộng đồng mạnh mẽ, nơi ranh giới giữa người diễn và người xem bị xóa nhòa, tất cả cùng hòa chung vào không khí náo nức, rộn rã của một loại hình diễn xướng mang đậm hơi thở của đời sống lao động.
Nội dung các câu hô Thai phản ánh tư duy thẩm mỹ và thế giới quan của cư dân duyên hải. Đó là những quan sát tinh tế về thiên nhiên, những trải nghiệm nhọc nhằn trong quá trình mưu sinh trên biển cả và cả những khát vọng về một cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Chính vì lẽ đó, Bài Chòi không chỉ là giải trí mà còn là sợi dây liên kết các thế hệ, bảo tồn bản sắc văn hóa địa phương trước sự biến đổi của thời gian.
Hành trình di sản từ làng quê đến sân khấu thế giới
Sau khi được vinh danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, Bài Chòi đã thực sự bước ra khỏi không gian làng xã để trở thành một sản phẩm du lịch văn hóa độc đáo, thu hút đông đảo du khách quốc tế tại các kỳ lễ hội văn hóa hay các không gian phố cổ. Sự công nhận quốc tế không chỉ khẳng định giá trị tự thân của bộ môn nghệ thuật này mà còn mở ra cơ hội lớn để quảng bá hình ảnh con người miền Trung ra thế giới.
Việc đưa Bài Chòi vào giảng dạy trong trường học và tổ chức các câu lạc bộ thanh thiếu niên đã giúp di sản này không bị đứt gãy mạch nguồn, đảm bảo rằng những câu hò điệu lý vẫn sẽ vang vọng mãi trong lòng thế hệ trẻ. Công tác truyền dạy không chỉ dừng lại ở kỹ thuật hát, hô mà còn giáo dục về ý thức trách nhiệm đối với vốn cổ của dân tộc. Nhiều lớp nghệ nhân trẻ đã xuất hiện, mang đến làn gió mới cho nghệ thuật truyền thống bằng những cách tiếp cận hiện đại nhưng vẫn giữ đúng tinh thần cốt lõi.
Sự kết hợp giữa bảo tồn nguyên bản và đổi mới cách thức trình diễn đã giúp nghệ thuật Bài Chòi không chỉ là ký ức của tiền nhân mà còn là một phần sống động, rực rỡ trong bức tranh văn hóa đa sắc màu của miền Trung hiện đại. Việc tổ chức thường xuyên các hội chơi tại các điểm du lịch trọng điểm đã tạo ra sinh kế cho nghệ nhân, đồng thời giúp cộng đồng nhận thức rõ hơn về giá trị kinh tế và văn hóa mà di sản mang lại.
Trong bối cảnh hội nhập, Bài Chòi đóng vai trò như một đại sứ văn hóa, kết nối quá khứ với hiện tại. Những chòi tranh thô sơ, những quân bài mộc mạc cùng tiếng đàn nhị, đàn nguyệt réo rắt vẫn đang tiếp tục kể câu chuyện về tâm hồn, khí chất của người dân miền Trung. Sự sống động của di sản này là minh chứng cho sức mạnh nội sinh của văn hóa dân tộc, luôn tự làm mới mình để tồn tại và tỏa sáng trong dòng chảy của đời sống đương đại./.
Bình luận
0