Tuyến đường sắt huyết mạch Bắc – Nam đang đứng trước cơ hội thay đổi diện mạo khi Ban Quản lý dự án đường sắt chính thức trình Bộ Xây dựng chủ trương đầu tư dự án cải tạo, nâng cao năng lực giai đoạn một. Tổng mức đầu tư dự kiến hơn 4.500 tỷ đồng, dự án được kỳ vọng tháo gỡ các “nút thắt” hạ tầng tồn tại nhiều thập kỷ, tạo đà cho ngành đường sắt bứt tốc trong thời gian tới.

Theo tờ trình, trọng tâm dự án là hiện đại hóa hệ thống nhà ga và cải thiện hạ tầng kỹ thuật dọc tuyến. Cụ thể, cơ quan đề xuất đặt thêm đường tại hai ga Hải Vân Bắc và Hải Vân Nam; xây mới ga Phú Lộc (Thừa Thiên Huế) và ga Xuân Lập (Đồng Nai). Các ga Hòa Vinh Tây và Thủy Thạch cũng được kéo dài đường ga để tăng năng lực đón, tiễn tàu. Đáng chú ý, hệ thống ghi tốc độ cao trên chính tuyến sẽ được thay thế, giúp tàu vận hành an toàn và mượt mà hơn tại các điểm giao cắt.

Bên cạnh nâng cấp nhà ga, dự án còn tập trung cải tạo các đoạn tuyến có điều kiện hình học kém. Khoảng 17 km đường sắt tại 14 vị trí có bán kính đường cong nhỏ hơn 600 m sẽ được điều chỉnh để bảo đảm an toàn và nâng tốc độ chạy tàu. Đồng thời, nền đường tại 5 vị trí xung yếu với tổng chiều dài gần 7 km sẽ được nâng cao chống ngập, cùng với việc đại tu kiến trúc tầng trên tại 10 cung đường dài tổng cộng 93 km.

Theo tính toán của Ban Quản lý dự án đường sắt, sau khi hoàn thành, tốc độ trung bình tàu khách sẽ đạt trên 80 km/giờ, tàu hàng khoảng 50 km/giờ. Tổng vốn đầu tư dự kiến 4.573 tỷ đồng từ ngân sách nhà nước giai đoạn 2026 – 2030. Dự án dự kiến khởi công quý IV/2026 và hoàn thành vào năm 2030.

Hiệu quả kinh tế được đánh giá rõ rệt khi khối lượng vận chuyển hàng hóa có thể tăng từ 1,3 đến 1,5 lần, còn lượng hành khách tăng khoảng 1,6 lần so với hiện nay. Việc nâng cao năng lực thông qua trên tuyến đường sắt trọng điểm này cũng góp phần giảm áp lực cho vận tải đường bộ dọc hành lang Bắc – Nam, đồng thời giúp ngành đường sắt lấy lại vị thế.

Nếu được cấp có thẩm quyền chấp thuận, đây sẽ là dự án cải tạo quy mô lớn thứ ba trên tuyến đường sắt Bắc – Nam trong vòng một thập kỷ. Trước đó, dù hai giai đoạn nâng cấp giai đoạn 2016 – 2025 đã cải thiện đáng kể an toàn chạy tàu, tuyến Hà Nội – TP Hồ Chí Minh vẫn tồn tại nhiều hạn chế như cầu, hầm yếu, độ dốc lớn, bán kính cong nhỏ và tình trạng ngập cục bộ. Dự án mới được kỳ vọng sẽ là lời giải quan trọng nhằm nâng cao an toàn và chất lượng dịch vụ vận tải đường sắt Việt Nam trong thời gian tới.