Tại hội nghị triển khai chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa diễn ra ngày 19.12, các chuyên gia và đại biểu đã cùng phân tích sâu về tư duy "di sản là động lực" để hình thành các sản phẩm du lịch tiêu biểu. Thay vì chỉ khai thác những gì sẵn có, việc lồng ghép hàm lượng sáng tạo vào trong di sản sẽ giúp mỗi hành trình của du khách trở nên sâu sắc hơn, từ đó hiện thực hóa mục tiêu chuyển dịch từ phát triển số lượng sang ưu tiên chất lượng trải nghiệm.

Khai thác sức mạnh di sản thông qua công nghiệp sáng tạo và bài học quốc tế

Tại không gian di sản Đại Nội Huế, các mô hình thành công từ những quốc gia có nền công nghiệp văn hóa phát triển đã được chia sẻ như một bài học quý giá cho Việt Nam. Các đại biểu đã thảo luận về cách thức biến nghệ thuật biểu diễn truyền thống và thủ công mỹ nghệ thành những sản phẩm du lịch có sức cạnh tranh cao. 

Việc ứng dụng thiết kế sáng tạo và nghệ thuật đương đại vào không gian cổ xưa không làm mất đi giá trị gốc mà trái lại, còn tạo ra sự kết nối giữa quá khứ và hiện tại, làm cho di sản trở nên sống động hơn. Đây chính là chìa khóa để đa dạng hóa sản phẩm du lịch, đồng thời nâng cao giá trị gia tăng cho các dịch vụ văn hóa tại địa phương, giúp du khách không chỉ đến để xem mà còn để sống trong không gian văn hóa đó.

Theo Giáo sư di sản học Richard Henderson, người từng tham gia tư vấn cho nhiều dự án bảo tồn tại Đông Nam Á, di sản không nên là một "bảo tàng tĩnh" mà cần trở thành một thực thể sống động tham gia trực tiếp vào nền kinh tế. 

"Các quốc gia như Pháp hay Nhật Bản đã rất thành công khi đưa các triển lãm nghệ thuật hiện đại vào trong các tòa lâu đài cổ, hay biến các làng nghề truyền thống thành những không gian trải nghiệm cao cấp. Việt Nam hoàn toàn có thể làm được điều này nếu biết cách khai thác dữ liệu di sản để phục vụ cho đổi mới sản phẩm, tạo ra những câu chuyện văn hóa có sức hút mạnh mẽ với giới trẻ và khách du lịch hạng sang," ông Henderson nhận định. Ông nhấn mạnh rằng, việc số hóa các tư liệu di sản như nhã nhạc cung đình hay kiến trúc cổ để đưa vào phim ảnh và trò chơi điện tử sẽ giúp hình ảnh quốc gia lan tỏa mạnh mẽ hơn bao giờ hết.

Từ góc độ thực thi, việc học hỏi kinh nghiệm từ các "kinh đô sáng tạo" trên thế giới cho thấy, công nghiệp văn hóa không thể phát triển tách rời khỏi cộng đồng địa phương. Các mô hình tại Anh hay Hàn Quốc thường ưu tiên phát triển các "quận sáng tạo" (creative districts) nằm ngay trong hoặc cạnh các khu di sản. Tại đây, các nghệ nhân truyền thống làm việc cùng các nhà thiết kế trẻ để tạo ra những sản phẩm thủ công mỹ nghệ mang tính ứng dụng cao nhưng vẫn đậm chất nghệ thuật. 

Sự giao thoa này không chỉ giúp bảo tồn các kỹ nghệ có nguy cơ mai một mà còn tạo ra một hệ sinh thái kinh tế bền vững, nơi di sản được nuôi dưỡng bằng nguồn thu từ hoạt động sáng tạo thương mại. Điều này đặc biệt có ý nghĩa với Việt Nam, nơi sở hữu kho tàng di sản đồ sộ nhưng vẫn đang loay hoay trong việc tìm lời giải cho bài toán kinh tế hóa văn hóa.

Thu hút nguồn lực đầu tư cho hệ sinh thái văn hóa và lộ trình bền vững

Để hiện thực hóa tầm nhìn này, hội nghị đã ghi nhận nhiều đề xuất thực tiễn từ phía địa phương và doanh nghiệp về việc thu hút đầu tư vào các không gian sáng tạo. Việc hình thành các khu phức hợp văn hóa, nơi hội tụ giữa bảo tồn di sản và đổi mới công nghệ, được xem là giải pháp căn cơ để phát triển du lịch bền vững. 

Các doanh nghiệp nhấn mạnh rằng, việc tiếp cận dữ liệu di sản một cách có hệ thống sẽ giúp họ sáng tạo ra những sản phẩm quà tặng, chương trình nghệ thuật hoặc phim ảnh mang đậm bản sắc Việt nhưng vẫn đáp ứng được thị hiếu quốc tế. Đây là cơ sở để thu hút các nguồn vốn đầu tư lớn vào lĩnh vực công nghiệp văn hóa, vốn còn rất nhiều dư địa tại các địa phương giàu di sản như Huế, Hội An hay Hà Nội.

Dưới góc nhìn quản trị doanh nghiệp, bà Lê Thị Xuân, Giám đốc một tập đoàn du lịch lữ hành tại Hội An khẳng định rằng, du lịch bền vững phải bắt đầu từ việc tôn trọng và phát huy giá trị văn hóa bản địa. Bà chia sẻ: "Chúng tôi sẵn sàng đầu tư vào các dự án kết hợp nghệ thuật truyền thống với công nghệ trình diễn hiện đại, nhưng điều cần thiết nhất là một cơ chế thể chế rõ ràng và sự liên kết chặt chẽ giữa nhà nước, nhà khoa học và nhà kinh doanh. Khi di sản được 'phù phép' bởi sự sáng tạo, nó sẽ tạo ra doanh thu bền vững để quay lại phục vụ chính công tác bảo tồn, tạo thành một vòng lặp kinh tế nhân văn và hiệu quả." Bà cũng cho rằng, các quỹ đầu tư mạo hiểm hiện nay đang rất quan tâm đến các dự án "Edutainment" – giáo dục kết hợp giải trí – nơi khách du lịch vừa được học về lịch sử, vừa được tận hưởng các công nghệ thực tế ảo (VR) và thực tế tăng cường (AR) ngay tại các di tích.

Bên cạnh đó, việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực quản trị sáng tạo là yếu tố then chốt được các chuyên gia đề cập. Việt Nam có nhiều nghệ nhân và nhiều nhà thiết kế giỏi, nhưng lại thiếu những nhà quản trị có khả năng kết nối hai nguồn lực này để tạo ra một chuỗi cung ứng hoàn chỉnh. 

Sự tiên phong trong việc xây dựng các trung tâm đổi mới sáng tạo dựa trên nền tảng di sản sẽ giúp tối ưu hóa nguồn lực xã hội. Khi chính quyền đóng vai trò là người kiến tạo, cung cấp hạ tầng pháp lý và không gian thử nghiệm, các doanh nghiệp sẽ có điểm tựa để đẩy mạnh đổi mới sản phẩm. 

Sự thống nhất trong hành động giữa các ngành công nghiệp văn hóa và du lịch chính là con đường ngắn nhất để Việt Nam khẳng định thương hiệu điểm đến trên bản đồ toàn cầu, đồng thời bảo đảm rằng tăng trưởng kinh tế luôn song hành với giữ gìn hồn cốt dân tộc.

Cuối cùng, việc phát triển các sản phẩm du lịch đặc trưng từ điện ảnh và nghệ thuật biểu diễn cần một chiến lược quảng bá xuyên quốc gia. Những bộ phim lấy bối cảnh di sản hay những show diễn thực cảnh quy mô lớn đã chứng minh sức hút khủng khiếp đối với khách du lịch trong thời gian qua. 

Hội nghị tại Huế lần này được kỳ vọng sẽ mở đầu cho những dự án liên kết thực thụ, nơi mỗi bức tường cổ, mỗi điệu múa cung đình không chỉ là hiện vật quá khứ mà còn là khởi nguồn cho những ý tưởng kinh doanh triệu đô, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia mạnh về công nghiệp văn hóa vào năm 2030./.