Đắk Lắk xây dựng hệ sinh thái sầu riêng bền vững

Hệ sinh thái sầu riêng cần sự liên kết của nhiều chủ thể

Theo các chuyên gia, cốt lõi của một hệ sinh thái ngành hàng là sự cộng sinh giữa nhiều thành phần. Trong đó, người nông dân không còn đứng riêng lẻ ở khâu sản xuất. Doanh nghiệp không chỉ xuất hiện ở thời điểm thu mua. Ở hệ sinh thái đó, nhà khoa học, tổ chức tài chính và cơ quan quản lý đều phải tham gia vào một mối liên kết dài hạn.

Trong cấu trúc này, chính quyền giữ vai trò điều phối, kết nối các thành phần cùng hướng tới mục tiêu chung về chất lượng, thương hiệu và thị trường. Việc chuyển từ quan hệ mua bán ngắn hạn sang hợp tác lâu dài là điều kiện cần thiết để hạn chế tình trạng mạnh ai nấy làm, sản xuất thiếu định hướng hoặc bị động trước thay đổi của thị trường.

Tư duy mới cũng đặt ra yêu cầu mỗi mắt xích trong chuỗi phải nhận thức rõ trách nhiệm của mình. Người sản xuất cần tuân thủ quy trình, doanh nghiệp cần đồng hành từ vùng nguyên liệu, còn cơ quan quản lý phải tạo được cơ chế phối hợp để cả hệ thống cùng vận hành theo một chuẩn chung.

Hệ sinh thái sầu riêng gắn với truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số

Để ngành hàng vận hành bền vững, chuẩn hóa vùng nguyên liệu được xác định không chỉ là yêu cầu về thủ tục mà còn là công cụ quản trị chất lượng và an toàn thực phẩm. Việc giám sát mã số vùng trồng, kiểm soát quá trình chăm sóc, thu hoạch và lưu thông sản phẩm ngày càng có ý nghĩa khi các thị trường xuất khẩu đặt ra tiêu chuẩn chặt chẽ hơn.

Cùng với đó, chuyển đổi số đang được đưa sâu hơn vào quá trình sản xuất. Các vườn sầu riêng có thể được tích hợp dữ liệu, mã truy xuất nguồn gốc và nhật ký sản xuất. Giờ đây, người trồng có thể cập nhật hoạt động quy trình trồng từng ngày. Những thông tin đó không chỉ phục vụ kiểm soát chất lượng mà còn tạo cơ sở minh bạch sản phẩm khi tiếp cận đối tác và thị trường.

Việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, gắn phân cấp với trách nhiệm quản lý cũng được đặt ra nhằm tăng tính chủ động nhưng đồng thời yêu cầu giám sát chặt chẽ hơn. Khi dữ liệu về vùng trồng, quy trình canh tác và chất lượng sản phẩm được kết nối, khả năng truy xuất và xử lý những vấn đề phát sinh cũng sẽ hiệu quả hơn.

Tổ chức lại sản xuất để nâng giá trị ngành hàng

Đắk Lắk hiện có khoảng 44.000 ha sầu riêng, sản lượng năm 2026 dự kiến khoảng 500.000 tấn. Quy mô sản xuất tăng nhanh mở ra cơ hội lớn, nhưng cũng bộc lộ những điểm nghẽn khi các khâu từ xây dựng vùng nguyên liệu, kiểm soát chất lượng, thu mua, chế biến đến xuất khẩu vẫn chưa tạo được sự liên kết chặt chẽ.

Nếu sản lượng tăng nhưng khâu tổ chức sản xuất và tiêu thụ không theo kịp, ngành hàng có thể đối mặt với nguy cơ mất cân đối cung cầu. Khó kiểm soát chất lượng đồng đều và phụ thuộc vào một số thị trường. Vì vậy, việc tổ chức lại sản xuất theo hướng liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp được xem là nền tảng để tạo vùng nguyên liệu ổn định. Từ đó nâng cao khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu.

Vai trò của doanh nghiệp cũng được mở rộng từ người mua hàng thành đối tác đồng hành cùng nông dân, hỗ trợ kỹ thuật, tiêu chuẩn hóa sản phẩm và điều chỉnh quy trình sản xuất theo yêu cầu của từng thị trường.

Chế biến sâu và đa dạng hóa thị trường

Bên cạnh tổ chức lại vùng nguyên liệu, chế biến sâu được xác định là một trong những hướng đi cần thiết để nâng giá trị sầu riêng, giảm phụ thuộc vào xuất khẩu quả tươi và kéo dài chuỗi giá trị của sản phẩm. Việc phát triển thêm các sản phẩm chế biến cũng có thể giúp ngành hàng chủ động hơn trước biến động mùa vụ và yêu cầu khác nhau từ thị trường.

Đồng thời, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu sẽ giúp giảm rủi ro khi phụ thuộc quá lớn vào một đầu ra. Mỗi thị trường có những yêu cầu riêng về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm và phương thức kiểm soát, do đó doanh nghiệp và người sản xuất cần chủ động thích ứng từ sớm.

Từ tư duy sản xuất theo mùa vụ đến xây dựng một hệ sinh thái có liên kết, dữ liệu và trách nhiệm rõ ràng, Đắk Lắk đang hướng tới mục tiêu không chỉ tăng sản lượng mà còn nâng chất lượng, giá trị và sức cạnh tranh của sầu riêng trong dài hạn.

Mời quý khán giả xem thêm các chương trình hấp dẫn khác của kênh VTV8 tại: https://vtvgo.vn/video/catalog/list/ffc98a39-06ff-424b-a85f-388837a68f87/chuyen-trang-van-hoa--du-lich--lich-su--di-san-19,ffc98a39-06ff-424b-a85f-388837a68f87.html