Tại Venezuela, quyền lực chính trị đã bắt đầu chuyển giao sau khi Tổng thống Nicolás Maduro bị lực lượng đặc nhiệm Mỹ bắt giữ. Tuy nhiên, cách đó hàng nghìn km, tại số 31 phố Threadneedle (London), một thực tế không đổi vẫn tồn tại: Kho vàng dự trữ của Venezuela vẫn bị khóa chặt.

Sáu năm đã trôi qua kể từ khi Ngân hàng Trung ương Anh (BoE) từ chối yêu cầu hồi hương vàng của Caracas. Đến nay, khi cục diện chính trị thay đổi, những thỏi vàng này không chỉ còn là tài sản quốc gia, mà trở thành tâm điểm của một cuộc chiến pháp lý và tài chính chưa từng có tiền lệ.

Két sắt đóng kín giữa London

Ngân hàng Trung ương Anh hiện lưu giữ khoảng 400.000 thanh vàng, đưa London trở thành trung tâm lưu trữ vàng lớn thứ hai thế giới, chỉ sau Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tại New York. Trong số này có 31 tấn vàng thuộc sở hữu của Venezuela.

Theo hồ sơ tòa án năm 2020, khối tài sản này được định giá khoảng 1,95 tỷ USD. Tuy nhiên, cùng với đà tăng mạnh của giá vàng những năm gần đây, giá trị hiện tại đã tăng vọt. City A.M ước tính con số bị phong tỏa có thể lên tới 4,8 tỷ USD, trong khi Fox News cho rằng giá trị thực tế đã vượt xa mốc 3 tỷ USD.

Dù ông Maduro không còn nắm quyền và bà Delcy Rodríguez đã được bổ nhiệm làm lãnh đạo lâm thời, cánh cửa hầm vàng vẫn chưa được mở. Phát biểu trước Quốc hội ngày 5/1, Ngoại trưởng Anh Yvette Cooper khẳng định khả năng giải phóng số vàng này là rất thấp.

Theo bà Cooper, nguyên nhân không xuất phát từ yếu tố kinh tế mà nằm ở các nguyên tắc chính trị và pháp lý. Anh áp dụng học thuyết “One Voice” (Một tiếng nói), theo đó nếu Chính phủ Anh không công nhận một nguyên thủ quốc gia thì tòa án cũng sẽ tuân theo lập trường này.

Hệ quả là 31 tấn vàng, tương đương khoảng 15% tổng dự trữ ngoại hối của Venezuela, tiếp tục bị “đóng băng”, trong bối cảnh quốc gia Nam Mỹ này đang rất cần nguồn lực tài chính.

Dòng chảy của vàng: Từ Caracas đến các trung tâm tài chính

Venezuela là quốc gia sở hữu trữ lượng vàng chính thức lớn nhất Mỹ Latinh. Theo Hội đồng Vàng Thế giới (WGC), nước này nắm giữ khoảng 161,2 tấn vàng, với giá trị thị trường hơn 23 tỷ USD. Ngoài ra, “vành đai khai khoáng Orinoco” còn được đánh giá có tiềm năng vàng chưa khai thác rất lớn.

Tuy nhiên, các áp lực kinh tế kéo dài và lệnh trừng phạt quốc tế đã buộc dòng vàng của Venezuela phải dịch chuyển ra nước ngoài.

Theo bà Rhona O’Connell, Trưởng bộ phận phân tích thị trường tại StoneX, trong giai đoạn 2012–2016, Venezuela đã bán một lượng lớn vàng để cứu vãn nền kinh tế. Riêng nửa đầu năm 2016, nước này bán ra 85 tấn vàng. Từ năm 2022 đến nay, Venezuela tiếp tục bán ròng 179 tấn.

Không chỉ Anh, Thụy Sĩ cũng là điểm đến quan trọng của vàng Venezuela. Dữ liệu hải quan cho thấy nước này từng xuất khẩu khoảng 127 tấn vàng sang Thụy Sĩ, trị giá ước tính 5,2 tỷ USD. Tuy nhiên, tương tự London, giới chức Thụy Sĩ cũng đã đóng băng các tài sản liên quan đến ông Maduro ngay sau khi ông bị bắt.

“Phao cứu sinh” hay con dao hai lưỡi?

Trong lý thuyết tài chính, vàng được xem là “nguồn thanh khoản cuối cùng”, có thể nhanh chóng chuyển đổi thành ngoại tệ mạnh khi thị trường tài chính hoặc tiền tệ gặp biến động.

Tuy nhiên, trường hợp của Venezuela cho thấy thanh khoản của vàng không chỉ phụ thuộc vào giá trị thị trường, mà còn bị chi phối bởi quyền tiếp cận pháp lý. Ba mươi mốt tấn vàng bị phong tỏa không phải vì thiếu người mua, mà do tranh chấp kéo dài về tính chính danh của cơ quan có thẩm quyền đại diện cho Ngân hàng Trung ương Venezuela trong việc ra quyết định đối với tài sản này.

Ngay cả khi chính quyền hiện tại tại Caracas tìm cách tiếp cận, London vẫn giữ lập trường cứng rắn. Trong khi Washington phát tín hiệu nới lỏng nhằm khơi thông dòng chảy dầu mỏ, Anh vẫn kiên định với nguyên tắc công nhận chính phủ.

Từ một “phao cứu sinh” tài chính, số vàng này rốt cuộc trở thành “con tin” mắc kẹt giữa những toan tính địa chính trị phức tạp.

Xu hướng đóng băng tài sản quốc gia

Câu chuyện của Venezuela phản ánh một xu hướng địa chính trị – tài chính ngày càng rõ nét: Việc đóng băng tài sản của ngân hàng trung ương nước ngoài đang trở thành công cụ trừng phạt phổ biến của phương Tây.

Sau khi xung đột Ukraine bùng nổ năm 2022, Mỹ và Liên minh châu Âu đã đóng băng khoảng 300 tỷ USD tài sản của Ngân hàng Trung ương Nga. Trước đó, tài sản của Iran, Triều Tiên và Afghanistan cũng rơi vào tình trạng tương tự.

Theo các nhà phân tích, rủi ro bị phong tỏa tài sản tại các trung tâm tài chính phương Tây như London hay New York đã thúc đẩy nhiều quốc gia đang phát triển tăng mạnh dự trữ vàng và đưa tài sản về nước trong những năm gần đây, góp phần đẩy giá vàng lên mức cao kỷ lục.

Với việc kho vàng tại Anh vẫn “nội bất xuất, ngoại bất nhập”, Venezuela đang mất đi một trong những công cụ tài chính quan trọng nhất để tái thiết nền kinh tế sau những biến động chính trị sâu sắc.