CHUYÊN TRANG VĂN HOÁ, DI SẢN, LỊCH SỬ, DU LỊCH

TÔN VINH CỘI NGUỒN, KẾT NỐI THỜI ĐẠI

Theo dõi chúng tôi trên các nền tảng

Văn hoá – Du lịch

Chủ động đầu tư thiết chế văn hóa cơ sở: Hóa giải nghịch lý thừa - thiếu từ cơ chế phân quyền

20/11/2026 18:00 GMT+7

vtv8.vtv.vn - Trong đời sống cộng đồng, văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần mà còn là sợi dây gắn kết bền chặt giữa người dân với quê hương, làng xóm. Thế nhưng, suốt thời gian dài, bức tranh thiết chế văn hóa ở nhiều khu dân cư lại tồn tại một nghịch lý dai dẳng: nơi người dân mỏi mòn mong chờ một không gian sinh hoạt chung thì lại không có, trong khi ở không ít nơi có sẵn công trình thì lại rơi vào cảnh đóng cửa, bỏ hoang. Bước chuyển từ việc phân quyền triệt để cho chính quyền cấp xã, phường hơn một năm qua đang cho thấy lời giải căn cơ cho bài toán đầu tư thiết chế văn hóa sát với thực tiễn và lòng dân.

Nhận diện nghịch lý trong đầu tư thiết chế văn hóa cơ sở

Thiết chế văn hóa cơ sở giữ vai trò trực tiếp trong việc tổ chức các hoạt động sinh hoạt cộng đồng, bảo tồn phong tục, tín ngưỡng và nâng cao đời sống tinh thần cho người dân tại địa bàn dân cư. Tuy nhiên, trên thực tế, hiệu quả khai thác và sử dụng các thiết chế này tại nhiều địa phương từng bộc lộ không ít bất cập kéo dài.

Một mặt, tại nhiều khu dân cư đông đúc, người dân thiếu không gian hội họp, sinh hoạt văn hóa, thực hành các nghi lễ truyền thống hoặc tổ chức các hoạt động cộng đồng. Mặt khác, ở không ít địa bàn, công trình văn hóa được xây dựng nhưng lại vận hành cầm chừng, đóng cửa hoặc bỏ hoang do chưa xuất phát từ nhu cầu thực chất của người thụ hưởng, thiếu phương án quản lý, khai thác phù hợp.

Nghịch lý "nơi cần không có, nơi có lại bỏ không" phản ánh rõ khoảng cách giữa chủ trương đầu tư với nhu cầu thụ hưởng văn hóa đa dạng của từng cộng đồng dân cư. Khi việc quyết định chủ trương, bố trí nguồn lực và tổ chức thực hiện chưa gắn chặt với thực tiễn cơ sở, công trình văn hóa dễ rơi vào tình trạng đầu tư dàn trải, thiếu tính bền vững và khó phát huy công năng trong đời sống thường nhật của người dân.

Chủ động đầu tư thiết chế văn hóa cơ sở: Hóa giải nghịch lý thừa - thiếu từ cơ chế phân quyền- Ảnh 1.

Giữa đô thị hiện đại với nhiều công trình văn hóa, đôi khi người dân lại thiếu không gian thực hành các nghi lễ truyền thống hoặc tổ chức các hoạt động cộng đồng.

Chuyển biến không gian văn hóa cộng đồng từ thực tiễn phân quyền cấp xã

Hơn một năm qua, cùng với quá trình vận hành bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp, việc phân quyền triệt để cho chính quyền xã, phường đã tạo ra hành lang chủ động mới trong công tác đầu tư, quản lý thiết chế văn hóa cơ sở. Thực tiễn tại phường Nam Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa là một minh chứng rõ nét cho sự chuyển dịch này.

Với địa bàn rộng gồm 50 tổ dân phố và quy mô dân số trên 140.000 người, phường Nam Nha Trang có đặc thù dân cư đa dạng, kéo theo nhu cầu về không gian sinh hoạt văn hóa ở từng khu dân cư cũng có những đòi hỏi riêng biệt. Thay vì áp dụng một khuôn mẫu chung, chính quyền cơ sở trực tiếp bám sát thực tế từng khu dân cư để xác định đúng thứ tự ưu tiên và phương thức đầu tư phù hợp.

Câu chuyện trùng tu đình Trường Đông tại phường Nam Nha Trang cho thấy rõ hiệu quả của cách tiếp cận từ nhu cầu thực tiễn. Gắn bó hơn 200 năm với đời sống các làng biển, ngôi đình qua thời gian đã bị xuống cấp, hư hỏng. Năm ngoái, công trình được trùng tu với kinh phí hơn 13,5 tỷ đồng. Quá trình tu bổ vừa giữ lại những nét kiến trúc xưa cũ đặc trưng của mái đình làng biển, vừa bảo đảm sự khang trang, kiên cố để phục vụ sinh hoạt lâu dài.

Từ khi hoàn thành, đình Trường Đông đã trở lại đúng nghĩa là điểm tụ hội của cộng đồng dân cư vùng biển: vừa là nơi bà con thực hành nghi lễ cúng tế thần hoàng, cầu nguyện quốc thái dân an, đồng thời cũng là không gian tổ chức lễ hội cầu ngư đậm đà bản sắc. Ông Phạm Như Ý (phường Nam Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa) chia sẻ, người dân địa phương rất phấn khởi khi có một nơi thờ cúng, sinh hoạt tâm linh khang trang để gửi gắm tình cảm, cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.

Đối với cư dân vùng biển, đình làng giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong hệ thống thiết chế văn hóa ở cơ sở. Khi nguyện vọng chính đáng về một không gian sinh hoạt văn hóa chung được đáp ứng, người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn chủ động tham gia đóng góp công sức. Theo ghi nhận từ ông Trần Văn Mạnh (phường Nam Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa), trong quá trình tu bổ và chuẩn bị, bà con địa phương đã tự nguyện phụ giúp suốt 8-9 ngày liền với tinh thần hào hứng, qua đó thắt chặt thêm tình làng nghĩa xóm.

Chủ động đầu tư thiết chế văn hóa cơ sở: Hóa giải nghịch lý thừa - thiếu từ cơ chế phân quyền- Ảnh 2.
Chủ động đầu tư thiết chế văn hóa cơ sở: Hóa giải nghịch lý thừa - thiếu từ cơ chế phân quyền- Ảnh 3.
Chủ động đầu tư thiết chế văn hóa cơ sở: Hóa giải nghịch lý thừa - thiếu từ cơ chế phân quyền- Ảnh 4.

Người dân địa phương rất phấn khởi khi có một nơi sinh hoạt cộng đồng khang trang.

Góc nhìn đa chiều để phát triển đời sống văn hóa bền vững ở cơ sở

Từ thực tiễn triển khai tại cơ sở, có thể thấy hiệu quả đầu tư thiết chế văn hóa không chỉ nằm ở nguồn vốn rót xuống công trình, mà còn phụ thuộc lớn vào cơ chế điều hành và cách thức tổ chức thực hiện.

Ở góc độ quản lý hành chính tại cơ sở, ông Mai Xuân Chiến, Phó Trưởng phòng Văn hóa – Xã hội phường Nam Nha Trang nhận định, việc được phân quyền giúp địa phương chủ động xuyên suốt từ khâu nắm bắt nhu cầu, quyết định chủ trương, bố trí ngân sách cho đến tổ chức thi công và phân công quản lý, sử dụng. Theo đó, chu trình khép kín và trực tiếp này bảo đảm mỗi công trình đầu tư đều bám sát đặc điểm từng khu dân cư và được triển khai kịp thời, qua đó tránh tình trạng chậm trễ hoặc lệch pha so với mong mỏi của người dân.

Tuy nhiên, nhìn rộng ra toàn diện công tác xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở, cơ sở vật chất mới chỉ là điều kiện cần. Bởi vậy, khi trao đổi về yếu tố bảo đảm tính bền vững cho phong trào văn hóa quần chúng, ông Lê Văn Hoa, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Khánh Hòa nhấn mạnh 5 trụ cột then chốt quyết định sự thành công của văn hóa cơ sở: thứ nhất là cơ sở vật chất; thứ hai là yếu tố con người; thứ ba là công tác tuyên truyền; thứ tư là sự vận động; và cuối cùng là bảo đảm nguồn kinh phí duy trì các hoạt động tại địa phương.

Có thể nói, quan điểm quản lý này cho thấy một góc nhìn cân bằng và thực tế: nếu chỉ chú trọng xây dựng hay trùng tu phần "xác" của công trình mà thiếu đội ngũ cán bộ tổ chức hoạt động, thiếu công tác tuyên truyền, vận động quần chúng và thiếu kinh phí vận hành thường xuyên, thì thiết chế văn hóa vẫn có nguy cơ rơi vào trạng thái trầm lắng sau khi khánh thành. Ngược lại, khi các yếu tố này được đặt trong một tổng thể đồng bộ, thiết chế văn hóa mới thực sự vận hành như một không gian sống động của chính người dân.

Chủ động đầu tư thiết chế văn hóa cơ sở: Hóa giải nghịch lý thừa - thiếu từ cơ chế phân quyền- Ảnh 5.
Chủ động đầu tư thiết chế văn hóa cơ sở: Hóa giải nghịch lý thừa - thiếu từ cơ chế phân quyền- Ảnh 6.
Chủ động đầu tư thiết chế văn hóa cơ sở: Hóa giải nghịch lý thừa - thiếu từ cơ chế phân quyền- Ảnh 7.

Điều hành thiết chế văn hóa ở cơ sở gắn với yếu tố con người, tuyên truyền và vận động.

Từ đầu tư công trình đến khơi dậy nguồn lực văn hóa trong cộng đồng

Có thể thấy, thực tiễn tại phường Nam Nha Trang nói riêng và các địa phương đẩy mạnh phân quyền cho cấp xã, phường nói chung đang gợi mở một cách tiếp cận toàn diện và thực chất hơn trong việc nâng cao hiệu quả hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở. 

Cụ thể, khi chính quyền xã, phường được trao quyền tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình trực tiếp trước nhân dân, bài toán đầu tư không còn dừng lại ở việc hoàn thành các chỉ tiêu xây dựng cơ bản, mà đã chuyển trọng tâm sang hiệu quả sử dụng và mức độ hài lòng của cộng đồng thụ hưởng. Việc sâu sát từng tổ dân phố, nắm bắt đúng đặc thù sinh hoạt của từng nhóm dân cư chính là chìa khóa giúp mỗi đồng vốn ngân sách phát huy tối đa giá trị.

Sâu xa hơn, đầu tư đúng và trúng nhu cầu thụ hưởng tinh thần của người dân đã tạo ra bước chuyển quan trọng trong mối quan hệ giữa Nhà nước và cộng đồng. Bởi lẽ, khi nhận thấy công trình được xây dựng, trùng tu thực sự phục vụ đời sống tín ngưỡng, lễ hội và sinh hoạt chung của chính mình, người dân không đứng ngoài cuộc với tâm thế chờ đợi, mà sẵn sàng trở thành chủ thể kiến tạo. Minh chứng là từ những ngày công tự nguyện chung tay sửa soạn đình làng cho đến ý thức cùng nhau gìn giữ, duy trì nếp sinh hoạt truyền thống, sức mạnh nội sinh trong cộng đồng đã được đánh thức một cách tự nhiên và bền bỉ.

Ở tầm nhìn dài hạn, việc khơi thông nguồn lực xã hội hóa và sự đồng thuận của người dân chính là lời giải căn cơ để hóa giải triệt để tình trạng thiết chế văn hóa cơ sở bị đóng cửa, bỏ hoang. Thực tế cho thấy, một công trình chỉ thực sự sống khi có hơi thở của cộng đồng, có sự chung tay chăm lo từ khâu giữ gìn cảnh quan đến tổ chức hoạt động thường xuyên. 

Tóm lại, khi chính quyền cơ sở chủ động kiến tạo cơ chế phù hợp, kết hợp hài hòa giữa đầu tư hạ tầng với bồi đắp yếu tố con người, công tác tuyên truyền, vận động cũng như bảo đảm kinh phí duy trì, các thiết chế văn hóa ở cơ sở sẽ thực sự trở thành điểm tựa tinh thần vững chắc, qua đó góp phần củng cố khối đại đoàn kết và nâng cao chất lượng đời sống của người dân ngay từ mỗi khu dân cư.

Chủ động đầu tư thiết chế văn hóa cơ sở: Hóa giải nghịch lý thừa - thiếu từ cơ chế phân quyền- Ảnh 8.
Chủ động đầu tư thiết chế văn hóa cơ sở: Hóa giải nghịch lý thừa - thiếu từ cơ chế phân quyền- Ảnh 9.

Một công trình văn hóa chỉ thực sự sống khi có hơi thở, sự chăm chút của cộng đồng dân cư.

Quý khán giả xem truyền hình trực tuyến của kênh VTV8 tại: https://vtvgo.vn/channel/vtv8-1,36.html  

Tin liên quan

K-Vietnam Wellness Festa & Expo 2026: Điểm hẹn giao lưu văn hóa, du lịch và hợp tác Việt – Hàn

K-Vietnam Wellness Festa & Expo 2026: Điểm hẹn giao lưu văn hóa, du lịch và hợp tác Việt – Hàn

K-Vietnam Wellness Festa & Expo 2026: Điểm hẹn giao lưu văn hóa, du lịch và hợp tác Việt – Hàn

20/11/2026 15:58 GMT+7

vtv8.vtv.vn - Công tác tổng duyệt Lễ khai mạc K-Vietnam Wellness Festa & Expo 2026 vừa được triển khai tại Quảng trường Lâm Viên, phường Xuân Hương – Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng, sẵn sàng cho chương trình chính thức diễn ra vào tối 20/11. Không chỉ là một sự kiện nghệ thuật phục vụ công chúng, hoạt động này còn đặt nền móng cho những nhịp cầu giao lưu đa lĩnh vực giữa Việt Nam và Hàn Quốc trong chuỗi sự kiện kéo dài từ ngày 20 đến 24/11.

Bình luận

0

Bạn cần đăng nhập để thực hiện chức năng này!

Bình luận không đăng nhập

Bạn không thể gửi bình luận liên tục.
Xin hãy đợi 60 giây nữa.