Theo Giáo sư Đặng Hùng Võ, trong suốt quá trình đổi mới, chính sách và pháp luật đất đai của Việt Nam đã không ngừng được hoàn thiện, từng bước khẳng định vai trò quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội. Từ chỗ chỉ được coi là tư liệu sản xuất, đất đai ngày nay đã trở thành nguồn lực lớn gắn với công nghiệp hóa, đô thị hóa và phát triển hạ tầng. Việc xác lập nguyên tắc đất đai thuộc sở hữu toàn dân, do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý, đồng thời mở rộng quyền của người sử dụng đất, đã tạo điều kiện khơi thông nguồn lực, thúc đẩy đầu tư.

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy chính sách đất đai vẫn đang đối mặt nhiều “điểm nghẽn”, nổi bật nhất là mâu thuẫn lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người dân, đặc biệt trong các dự án thu hồi đất. Theo Giáo sư Võ, cốt lõi của xung đột nằm ở thể chế giá đất, khi giá do Nhà nước quy định vẫn có khoảng cách lớn so với giá thị trường. Điều này dẫn tới tâm lý so bì, khiếu nại kéo dài, làm chậm tiến độ dự án và gia tăng chi phí xã hội.

Thực tế tại Hà Nội và nhiều đô thị lớn cho thấy, không ít tuyến đường có chi phí giải phóng mặt bằng rất cao, song sau đầu tư lại phát sinh bất cập trong chỉnh trang đô thị, phân bổ lợi ích không công bằng. “Thu hồi đất không phải lúc nào cũng là giải pháp tối ưu. Cần tính đến các hình thức như thuê đất, góp đất, hoán đổi đất, gắn với nguyên tắc chia sẻ công bằng giá trị tăng thêm từ phát triển”, Giáo sư Võ nhấn mạnh.

Từ góc độ dài hạn, ông cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện thể chế đất đai theo hướng tiệm cận cơ chế thị trường nhưng đặt trong khuôn khổ quản lý chặt chẽ của Nhà nước, bảo đảm công bằng xã hội. Trọng tâm là đổi mới cơ chế xác định giá đất, thu hẹp khoảng cách giữa giá Nhà nước và giá thị trường; coi trọng chính sách tái định cư, chuyển đổi sinh kế cho người bị thu hồi đất; nâng cao chất lượng quy hoạch và tăng cường công khai, minh bạch trong quản lý.

Đặc biệt, Giáo sư Đặng Hùng Võ kỳ vọng Đại hội XIV sẽ tạo ra những đột phá về thể chế, trong đó có thể chế đất đai. “Chính sách đất đai là ‘nút thắt của các nút thắt’, nhưng nếu giải quyết tốt cũng sẽ là ‘nút mở của các nút mở’, tạo động lực mạnh mẽ cho phát triển kinh tế, ổn định xã hội và nâng cao chất lượng sống của người dân”, ông nhấn mạnh./.