Làn sóng ứng dụng trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi mạnh mẽ thị trường lao động toàn cầu, khi nhiều công ty coi AI là công cụ thay thế nhân sự nhằm tăng hiệu suất và tinh gọn bộ máy. Tuy nhiên, cùng với tốc độ triển khai nhanh chóng, một vấn đề mới cũng dần lộ rõ: AI không hề rẻ như kỳ vọng ban đầu.
Trong tháng 3, AI được nhắc đến là nguyên nhân hàng đầu dẫn tới các đợt sa thải tại Mỹ, chiếm khoảng 1/4 trong hơn 60.000 trường hợp cắt giảm nhân sự được công bố. Trên phạm vi toàn cầu, khảo sát của Đại học Duke phối hợp với Cục Dự trữ Liên bang Mỹ đối với 750 giám đốc tài chính cho thấy số vụ sa thải gắn với AI trong năm 2026 được dự báo cao gấp 9 lần so với năm trước.
Dù vậy, việc đẩy mạnh sử dụng AI không đồng nghĩa doanh nghiệp sẽ tiết kiệm được ngân sách vận hành. Nhiều lãnh đạo công nghệ hiện thừa nhận chi phí dành cho các mô hình ngôn ngữ lớn, công cụ lập trình AI và hạ tầng điện toán đang tăng với tốc độ chóng mặt.
Cuối tháng 4, một người dùng có tên Iusuallydrop chia sẻ trên Reddit rằng công ty của anh đã phải hủy 5 gói đăng ký AI và tuyển hai lập trình viên tầm trung thay thế vì chi phí sử dụng AI ngày càng vượt kiểm soát.
Theo chia sẻ này, các mô hình AI dù xử lý nhanh nhưng vẫn thường xuyên gặp lỗi “ảo giác”, tức tạo ra những câu trả lời nghe hợp lý nhưng thực chất sai lệch hoặc gây hiểu nhầm. Trong khi đó, nhân viên con người có thể đưa ra quyết định đúng ngữ cảnh hơn mà không kéo theo cảnh báo tăng vọt chi phí token sử dụng.
Không chỉ các doanh nghiệp nhỏ, nhiều tập đoàn công nghệ lớn cũng đang chịu áp lực ngân sách AI.
Praveen Neppalli Naga, Giám đốc công nghệ tại Uber, cho biết việc gia tăng sử dụng các công cụ lập trình AI, đặc biệt là Claude Code của Anthropic, đã khiến công ty tiêu gần hết ngân sách AI của cả năm chỉ trong vài tháng đầu.
Tương tự, Chamath Palihapitiya, CEO startup phần mềm AI 8090, cũng cảnh báo rằng chi phí đầu tư cho AI tại doanh nghiệp của ông tăng gấp ba lần sau mỗi ba tháng, trong khi doanh thu không tăng tương ứng.
Bryan Catanzaro, Phó chủ tịch phụ trách học sâu của Nvidia, thậm chí thừa nhận với nhóm nghiên cứu của mình, chi phí điện toán dành cho AI hiện đã vượt xa tổng chi phí dành cho nhân sự.
Một khảo sát của Massachusetts Institute of Technology cũng củng cố nhận định này khi chỉ ra rằng tự động hóa bằng AI mới chỉ khả thi về mặt kinh tế trong khoảng 23% công việc mà thị giác máy tính đóng vai trò chủ đạo. Với 77% vị trí còn lại, việc để con người đảm nhiệm vẫn rẻ hơn.
Thực tế, một số doanh nghiệp từng mạnh tay sa thải nhân viên để nhường chỗ cho AI cũng đang bắt đầu điều chỉnh chiến lược.
Klarna - công ty mua trước trả sau tại Thụy Điển - từng hợp tác với OpenAI để triển khai trợ lý ảo và cắt giảm nhân sự chăm sóc khách hàng. AI được giao đảm nhận khối lượng công việc tương đương khoảng 700 nhân viên.
Tuy nhiên, sau thời gian vận hành, khách hàng tỏ ra thiếu kiên nhẫn với các chatbot còn nhiều hạn chế. Trong giai đoạn đẩy mạnh AI, khoản lỗ quý đầu tiên của Klarna tăng gấp đôi so với cùng kỳ. Đến tháng 5/2025, công ty này đã công bố kế hoạch tuyển thêm nhân viên chăm sóc khách hàng.
Dù chi phí hiện tại rất cao, không ít lãnh đạo công nghệ vẫn tin AI sẽ trở nên kinh tế hơn trong tương lai khi giá hạ tầng giảm và mô hình được tối ưu.
Theo báo cáo tháng 3 của Gartner, chi phí suy luận của các mô hình ngôn ngữ lớn có thể giảm hơn 90% trong vòng bốn năm tới nhờ tiến bộ phần cứng, thiết kế mô hình và cạnh tranh trên thị trường.
Tuy nhiên, giới chuyên môn cho rằng bài toán lớn nhất không chỉ là giá thành mà còn nằm ở khả năng AI chứng minh được giá trị thực tế. Công nghệ này cần cải thiện độ tin cậy, giảm hiện tượng ảo giác, hạn chế nhu cầu giám sát của con người và tích hợp hiệu quả hơn vào cấu trúc doanh nghiệp.
Điều đó đồng nghĩa, trong ngắn hạn, không loại trừ khả năng nhiều công ty sẽ phải đối mặt với nghịch lý từng ít ai nghĩ tới: cắt giảm AI vì quá tốn kém để tuyển lại chính những nhân sự mà họ từng cho rằng có thể thay thế.
Bình luận
0