Sự kiện "Chạm nghề phố cổ 2026" đã biến những ngôi đình, ngôi đền vốn tĩnh lặng thành những không gian trải nghiệm sống động, nơi di sản không còn là những hiện vật bất biến mà trở thành mảnh đất màu mỡ cho sự sáng tạo thăng hoa.
Đình làng mở cửa đón hơi thở hiện đại
Trong tâm thức của người Hà Nội, đình làng phố cổ là nơi thờ những vị tổ nghề, là không gian tâm linh tôn nghiêm và có phần tách biệt. Thế nhưng, trong khuôn khổ "Chạm nghề phố cổ 2026", các di tích này đã thực hiện một cuộc "lột xác" ngoạn mục. Tại đình Hà Vi (phố Trần Nhật Duật) hay đình Kim Ngân (phố Hàng Bạc), tiếng gõ đục, tiếng mài sơn và mùi thơm nồng của giấy dó đã thay thế cho vẻ tĩnh mịch thường ngày.
Dự án này là minh chứng rõ nét cho việc thực hiện cam kết của Hà Nội khi gia nhập mạng lưới các "Thành phố sáng tạo" của UNESCO. Thay vì xây dựng các bảo tàng mới, Hà Nội đã chọn cách "kích hoạt" những không gian di sản sẵn có. Các ngôi đình giờ đây trở thành những "xưởng sáng tạo mở" (Open Studio), nơi ranh giới giữa nghệ nhân, nghệ sĩ và công chúng hoàn toàn bị xóa nhòa.
Bà Trần Thị Thủy, một nhà nghiên cứu văn hóa đô thị, nhận định: Di sản phố cổ Hà Nội có một đặc tính rất hay, đó là 'di sản sống'. Những ngôi đình vốn gắn liền với các phố nghề. Việc đưa nghề thủ công quay trở lại đình làng không chỉ là khôi phục một truyền thống, mà là đang tiếp thêm dòng máu mới để di tích có thể tự nuôi sống mình trong dòng chảy hiện đại.
Nghệ nhân Gen Z và cú hích sáng tạo tại đình Hà Vi
Tại đình Hà Vi – nơi thờ tổ nghề sơn – không gian trải nghiệm sơn mài đang trở thành "thỏi nam châm" thu hút giới trẻ và du khách quốc tế. Điều gây ngạc nhiên nhất là những người đứng lớp hướng dẫn không chỉ là các bậc tiền bối râu tóc bạc phơ, mà là những nghệ nhân thuộc thế hệ Gen Z và Alpha.
Họ là những người trẻ được đào tạo bài bản từ các trường mỹ thuật, mang trong mình tình yêu di sản nhưng sở hữu tư duy thiết kế toàn cầu. Tại một góc sân đình, Chị Lê Minh Anh (22 tuổi), đang kiên nhẫn hướng dẫn một nhóm du khách người Pháp cách mài từng lớp sơn ta để lộ ra màu vàng óng ả của quỳ vàng và sắc đỏ thắm của chu sa.
Chị Minh Anh chia sẻ: Sơn mài truyền thống rất kỳ công và tốn thời gian, đó là rào cản với người trẻ. Chúng mình đã thiết kế lại các khóa học trải nghiệm ngắn, tập trung vào việc tạo ra những sản phẩm ứng dụng như ốp điện thoại, trang sức hay đĩa trang trí với họa tiết đương đại. Khi tự tay mài lớp sơn và thấy cái đẹp hiện ra từ bóng tối, mọi người sẽ hiểu vì sao nghề này lại quý giá đến vậy.
Sự kết hợp giữa kỹ thuật cổ truyền (vật liệu tự nhiên, quy trình mài thủ công) và tư duy thiết kế hiện đại (hình khối tối giản, màu sắc thời thượng) đã tạo nên những tác phẩm lưu niệm độc bản. Đây không còn là những món quà lưu niệm sản xuất hàng loạt, mà là những "mẩu lịch sử" được mang về nhà.
Từ giấy dó đến nghệ thuật thị giác: Câu chuyện ở 40 Lãn Ông
Không chỉ có sơn mài, tại ngôi nhà cổ 40 Lãn Ông, nghề làm giấy dó cũng đang được kể bằng một ngôn ngữ hoàn toàn mới. Giấy dó vốn gắn liền với tranh Đông Hồ hay văn bản cổ, nay được các nghệ sĩ trẻ biến hóa thành những chiếc đèn lồng kiến trúc, những tác phẩm điêu khắc ánh sáng và cả sổ tay nghệ thuật.
Du khách đến đây không chỉ để xem, mà để "chạm". Họ được học cách pha màu từ cây cỏ, cách dập khuôn giấy và cách ép những cánh hoa khô lên mặt giấy mới đúc. Sự chuyển đổi từ một vật liệu bổ trợ sang một chất liệu nghệ thuật chủ đạo đã chứng minh rằng: Di sản lịch sử là một nguồn tài nguyên vô tận cho công nghiệp sáng tạo.
Việc biến các di tích thành xưởng sáng tạo cũng tạo ra một chu kỳ kinh tế mới cho phố cổ. Các sản phẩm làm ra từ các xưởng này có giá trị gia tăng cao, giúp những người thợ thủ công trẻ có thu nhập tốt hơn, từ đó có thêm động lực để gắn bó và gìn giữ nghề. Đó chính là sự bảo tồn dựa trên phát triển – một hướng đi bền vững thay vì chỉ trông chờ vào ngân sách nhà nước.
Năm 2026, khi Hà Nội đã tiến sâu vào lộ trình phát triển thành phố thông minh, những sự kiện như "Chạm nghề phố cổ" đóng vai trò quan trọng trong việc giữ gìn bản sắc. Giữa những tòa nhà kính chọc trời và các ứng dụng trí tuệ nhân tạo, tiếng mài sơn lạo xạo trên mặt gỗ và cảm giác thô ráp của giấy dó giúp con người tìm về sự cân bằng và giá trị nhân bản.
Các hoạt động tại phố cổ cũng được số hóa một cách tinh tế. Tại mỗi không gian trải nghiệm, du khách có thể sử dụng công nghệ thực tế tăng cường (AR) để thấy được lịch sử của ngôi đình hay quy trình chế tác nghề từ hàng trăm năm trước thông qua điện thoại thông minh. Sự kết hợp giữa "chạm" vật lý và "nhìn" kỹ thuật số đã tạo nên một trải nghiệm văn hóa đa tầng.
Ông Jeremy, một du khách đến từ Mỹ, hào hứng nói: Tôi đã đi nhiều nơi, nhưng cách các bạn biến một di tích lịch sử thành một xưởng nghệ thuật đầy sức sống như thế này thật tuyệt vời. Tôi không chỉ mua một chiếc đĩa sơn mài, tôi mua cả kỷ niệm về một buổi chiều mài sơn trong tiếng chuông chùa vang vọng. Đó là thứ xa xỉ nhất mà một chuyến du lịch có thể mang lại.
Di sản mãi là mạch ngầm sáng tạo
Hành trình của "Chạm nghề phố cổ 2026" không kết thúc khi sự kiện hạ màn vào cuối tháng 4. Những hạt giống sáng tạo được gieo rắc tại các di tích sẽ tiếp tục lớn lên trong tư duy của thế hệ nghệ nhân trẻ và trong ký ức của du khách.
Hà Nội đã chứng minh rằng: Di sản lịch sử không phải là một "xác ướp" cần được bảo quản nghiêm ngặt, mà là một thực thể sống động cần được hít thở không khí của thời đại. Khi di tích trở thành xưởng sáng tạo, nó đã tự hoàn thành sứ mệnh cao cả nhất của mình: Làm cầu nối giữa các thế hệ và là nơi nuôi dưỡng tinh hoa dân tộc.
Tháng 4 này, phố cổ Hà Nội không chỉ có hoa loa kèn trắng muốt hay những cơn mưa giao mùa. Phố cổ còn có những bàn tay trẻ tuổi đang miệt mài mài lớp thời gian, để lộ ra vẻ đẹp lấp lánh của di sản, khẳng định vị thế của một Hà Nội – Thủ đô của sự sáng tạo và những giá trị nhân văn bền vững./.
Bình luận
0