Trao đổi về những điểm mới trong tư duy quốc phòng tại Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV, Thiếu tướng, PGS.TS Nguyễn Văn Sáu, Phó viện trưởng Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam, cho rằng yêu cầu “bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa” thể hiện bước chuyển từ tư duy ứng phó sang chủ động phòng ngừa nguy cơ ngay khi còn tiềm ẩn. Quốc phòng được đặt trong thế trận tổng hợp, gắn chặt với chính trị, kinh tế, đối ngoại, an ninh và văn hóa, với mục tiêu cao nhất là giữ vững môi trường hòa bình, ổn định cho phát triển đất nước.

Theo ông, để làm được điều đó, năng lực dự báo chiến lược phải được nâng cao theo hướng phân tích xu thế dài hạn, xây dựng các kịch bản và tham mưu kịp thời đối sách phù hợp. Công tác nắm tình hình cần được hiện đại hóa, đặc biệt trên không gian mạng và các lĩnh vực an ninh phi truyền thống – nơi nguy cơ có thể xuất hiện nhanh, lan rộng và tác động trực tiếp đến ổn định chính trị – xã hội. Việc chia sẻ thông tin giữa các cơ quan quốc phòng, an ninh, đối ngoại và nghiên cứu chiến lược cũng phải được tăng cường để bảo đảm đánh giá toàn diện, liên thông.

Không gian mạng được xác định là một “mặt trận” mới. Mục tiêu đến năm 2030 là xây dựng lực lượng tác chiến không gian mạng chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, đủ sức bảo vệ các hệ thống thông tin trọng yếu, chủ động phát hiện, cảnh báo sớm và vô hiệu hóa các nguy cơ tấn công. Lực lượng này cần làm chủ các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và phân tích hành vi số, thích ứng với phương thức tấn công ngày càng tinh vi.

Trước yêu cầu nghiên cứu các hình thái chiến tranh mới và tác chiến đa miền, ông Sáu cho rằng điều quan trọng nhất không chỉ là trang bị hiện đại mà là đổi mới tư duy quân sự. Quân đội cần chuyển từ tư duy tác chiến tuyến tính sang tác chiến hệ thống, coi trọng liên kết giữa các lực lượng và các không gian tác chiến. Trọng tâm chuẩn bị gồm ba yếu tố: con người có trình độ cao, tổ chức lực lượng tinh gọn – linh hoạt và hệ thống học thuyết, nghệ thuật quân sự phù hợp điều kiện Việt Nam.

Về khoa học công nghệ và công nghiệp quốc phòng, các lĩnh vực như công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, tự động hóa, công nghệ không gian mạng và điện tử được xem là nền tảng quyết định năng lực chỉ huy, kiểm soát và tác chiến. Đồng thời, công nghệ vật liệu mới, cơ khí chính xác và năng lực tự chủ nghiên cứu, sản xuất trang bị là yếu tố bảo đảm tính độc lập, tự cường của quốc phòng.

Thiếu tướng Nguyễn Văn Sáu nhấn mạnh phát triển công nghiệp quốc phòng theo hướng lưỡng dụng là bước đi quan trọng. Lưỡng dụng không chỉ dừng ở sản phẩm dùng chung mà còn là chia sẻ nền tảng công nghệ, chuẩn hóa thiết kế, gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu – sản xuất – ứng dụng của khu vực quân sự và dân sự, qua đó hình thành hệ sinh thái công nghiệp quốc phòng linh hoạt, có khả năng chuyển trạng thái khi cần thiết.

Để thực hiện, cần hoàn thiện thể chế theo hướng phân định rõ lĩnh vực cốt lõi do Nhà nước nắm giữ với những lĩnh vực có thể lưỡng dụng và tham gia thị trường. Nhà nước giữ vai trò kiểm soát các năng lực chiến lược, đồng thời mở rộng hợp tác có chọn lọc với doanh nghiệp dân sự, viện nghiên cứu và trường đại học. Cơ chế đặt hàng dài hạn, cùng hệ thống giám sát an ninh chặt chẽ trong toàn bộ chuỗi giá trị, sẽ giúp vừa huy động nguồn lực xã hội, vừa bảo đảm vững chắc yêu cầu quốc phòng, an ninh.