Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển mạnh mẽ, việc bảo vệ giọng nói và hình ảnh cá nhân đang trở thành một vấn đề pháp lý và xã hội cấp thiết. Công nghệ AI tạo sinh có khả năng tái tạo giọng nói, khuôn mặt và phong cách biểu đạt của con người với độ chính xác ngày càng cao, mở ra nhiều cơ hội nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro liên quan đến quyền riêng tư và danh tính cá nhân.
Các mô hình AI hiện nay có thể học từ dữ liệu âm thanh hoặc hình ảnh công khai để tạo ra bản sao gần như hoàn chỉnh của một cá nhân. Điều này làm gia tăng nguy cơ bị giả mạo giọng nói trong các cuộc gọi lừa đảo, hoặc tạo ra video “deepfake” nhằm bôi nhọ danh dự, phát tán thông tin sai lệch.
Nhiều trường hợp trên thế giới đã ghi nhận việc giọng nói của người nổi tiếng bị sử dụng trái phép để quảng cáo sản phẩm, hoặc hình ảnh bị ghép vào nội dung không đúng sự thật, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín và quyền nhân thân.
Dù nhiều quốc gia đã ban hành luật bảo vệ dữ liệu cá nhân, việc bảo hộ giọng nói và hình ảnh trong môi trường AI vẫn còn nhiều khoảng trống pháp lý. Giọng nói và hình ảnh thường được xem là dữ liệu sinh trắc học, nhưng chưa phải lúc nào cũng có quy định rõ ràng về quyền sở hữu và cơ chế kiểm soát việc sử dụng lại bằng AI.
Tại Việt Nam, các quy định liên quan đến quyền hình ảnh và dữ liệu cá nhân đã được đề cập trong Bộ luật Dân sự và Luật An ninh mạng, tuy nhiên việc áp dụng trong các tình huống liên quan đến AI tạo sinh vẫn đang trong quá trình hoàn thiện.
Các chuyên gia cho rằng cần sớm xây dựng khung pháp lý riêng cho dữ liệu sinh trắc học, bao gồm giọng nói, khuôn mặt và các đặc điểm nhận diện cá nhân. Khung pháp lý này cần quy định rõ quyền sở hữu giọng nói và hình ảnh cá nhân, điều kiện sử dụng dữ liệu trong huấn luyện AI, cơ chế xin phép và bồi thường khi sử dụng trái phép, cũng như biện pháp xử lý hành vi deepfake gây hại.
Bên cạnh đó, các nền tảng công nghệ được đề xuất tăng cường công cụ nhận diện nội dung giả mạo và gắn nhãn nội dung do AI tạo ra để người dùng dễ dàng phân biệt.
AI mang lại nhiều cơ hội trong sáng tạo nội dung, truyền thông, giáo dục và giải trí. Tuy nhiên, nếu thiếu cơ chế kiểm soát, công nghệ này có thể trở thành công cụ xâm phạm nghiêm trọng quyền riêng tư và danh tính con người.
Bài toán đặt ra là làm thế nào để vừa thúc đẩy đổi mới công nghệ, vừa đảm bảo quyền con người không bị xói mòn trong môi trường số. Bảo hộ giọng nói và hình ảnh không chỉ là vấn đề pháp lý, mà còn là nền tảng quan trọng để xây dựng niềm tin trong xã hội số tương lai.
Bình luận
0