Biến đổi khí hậu và rác thải nhựa: Mối đe dọa "sống còn" đối với các thiên đường biển

Tác động của BĐKH không còn là cảnh báo mà là thực tế đang diễn ra. Theo các kịch bản mới nhất, mực nước biển dâng và cường độ bão tăng đang gây xói lở nghiêm trọng tại các khu vực ven biển. Nhiều bãi biển đẹp như ở Đà Nẵng hay Hội An đã bị thu hẹp đáng kể, đe dọa trực tiếp đến cơ sở hạ tầng du lịch ven biển (resort, khách sạn). Chi phí bảo trì, đắp bờ kè của các doanh nghiệp liên tục tăng cao. Về mặt sinh học, nhiệt độ nước biển tăng là nguyên nhân chính gây ra hiện tượng tẩy trắng san hô hàng loạt tại các khu bảo tồn biển quan trọng như Hòn Mun (Nha Trang), Côn Đảo.

San hô là nền tảng của đa dạng sinh học biển, sự suy giảm của chúng ảnh hưởng trực tiếp đến tiềm năng du lịch lặn biển và sinh thái.

Cùng với BĐKH, ô nhiễm rác thải nhựa là kẻ thù thứ hai. Lượng rác thải nhựa tại các điểm nóng du lịch biển được ghi nhận tăng khoảng 15% hàng năm, gây ô nhiễm nghiêm trọng khu vực đảo và ảnh hưởng đến chất lượng nước. Mặt khác, sự khai thác quá mức đang làm suy giảm nguồn lợi thủy sản và đa dạng sinh học biển, làm mất đi tính hấp dẫn của du lịch lặn biển và sinh thái.

Trao đổi nhanh về câu chuyện này, đại diện một khu resort tại Phú Quốc cho biết: "Chi phí bảo trì, đắp bờ kè và làm sạch bãi biển của chúng tôi tăng gấp đôi trong 5 năm qua do xói lở và rác thải. Nếu không có giải pháp quyết liệt từ cấp địa phương về bảo vệ bờ biển, việc kinh doanh du lịch nghỉ dưỡng sẽ không còn bền vững, vì tài nguyên cốt lõi đang bị hủy hoại nhanh chóng".

Thích ứng chủ động: Biến du khách thành "đại sứ xanh" và quy hoạch "vùng đệm"

Đối diện với các nguy cơ hiện hữu, phát triển du lịch biển đảo bắt buộc phải chuyển hướng sang mô hình Du lịch Xanh và có trách nhiệm, xem việc bảo tồn là điều kiện tiên quyết để tồn tại.

Nhiều địa phương đã bắt đầu áp dụng các tiêu chuẩn bắt buộc về du lịch xanh: cấm hoàn toàn nhựa dùng một lần, khuyến khích sử dụng năng lượng tái tạo, và xây dựng hệ thống xử lý nước thải đạt chuẩn. Các mô hình kinh doanh hướng tới kinh tế tuần hoàn đang được các tập đoàn lớn đầu tư, biến chất thải thành tài nguyên. Đây không chỉ là trách nhiệm mà còn là lợi thế cạnh tranh để thu hút nhóm khách du lịch có trách nhiệm. Quan trọng hơn, nhiều resort và công ty lữ hành đã biến việc bảo tồn thành sản phẩm du lịch, víí dụ: tour lặn trồng san hô, tour thu gom rác dưới biển). Việc này không chỉ giảm thiểu ô nhiễm mà còn giáo dục và thu hút nhóm khách trẻ, khách MICE tham gia vào giải pháp, tạo ra giá trị tinh thần cho chuyến đi.

Để thích ứng với BĐKH, cần có một chiến lược tổng thể về quy hoạch. Các dự án phục hồi san hô đang được triển khai tại Nha Trang, Cù Lao Chàm, cần được nhân rộng và có sự giám sát khoa học chặt chẽ. GS.TS Trần Thục, nguyên Phó Chủ tịch Hội đồng Tư vấn Khoa học về Biến đổi Khí hậu khẳng định: "Du lịch biển đảo không thể tách rời chiến lược BĐKH. Chúng ta cần có quy hoạch 'vùng đệm' ven biển, xây dựng công trình thích ứng với nước biển dâng và tăng cường tính tự nhiên của bờ biển (trồng rừng ngập mặn). Phát triển du lịch phải tuân thủ tải trọng môi trường, nếu không, chính du lịch sẽ tự hủy hoại tài nguyên sống còn của mình. Phải coi bảo tồn là một phần của chi phí đầu tư chứ không phải chi phí phát sinh".

Tương lai của du lịch biển đảo Việt Nam phụ thuộc vào khả năng thích ứng và chống chịu trước BĐKH. Chiến lược phát triển phải chuyển từ "khai thác tối đa" sang "bảo tồn ưu tiên", biến mỗi dự án du lịch thành một dự án bảo tồn, và mỗi du khách thành một "đại sứ xanh" để giữ vững tài nguyên tự nhiên vô giá./.