Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú vừa thay mặt Bộ Chính trị ký ban hành Kết luận số 09-KL/TW về việc hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Kết luận nêu rõ, tại phiên họp ngày 27/2/2026, sau khi nghe Đảng ủy Bộ Tư pháp Việt Nam báo cáo Đề án “Hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới” cùng ý kiến của các cơ quan liên quan, Bộ Chính trị đã thống nhất chủ trương thông qua Đề án.

Theo đánh giá, thời gian qua hệ thống pháp luật Việt Nam liên tục được hoàn thiện dưới sự lãnh đạo của Đảng. Tuy nhiên, xét về cấu trúc tổng thể, hệ thống pháp luật hiện hành vẫn còn những hạn chế như sự cồng kềnh, nhiều tầng nấc, tính thống nhất chưa cao và trật tự thứ bậc hiệu lực pháp lý trong một số trường hợp chưa thật sự rõ ràng. Những yếu tố này gây khó khăn cho quá trình xây dựng cũng như tổ chức thi hành pháp luật.

Bộ Chính trị nhấn mạnh việc hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật là yêu cầu cấp thiết nhằm tạo nền tảng pháp lý vững chắc cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế liên tục trên 10% mỗi năm, qua đó hướng tới mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao theo định hướng xã hội chủ nghĩa vào năm 2045.

Việc hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật hướng tới xây dựng một hệ thống pháp luật hiện đại, khoa học, bao quát đầy đủ các lĩnh vực đời sống xã hội. Trên cơ sở đó hình thành hệ thống pháp luật dân chủ, công bằng, tinh gọn, đồng bộ, minh bạch, dễ tiếp cận và ổn định, bảo đảm hiệu quả quyền con người, quyền công dân, đồng thời đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế và phát triển nhanh, bền vững.

Theo định hướng được nêu trong Kết luận, cấu trúc hệ thống pháp luật sẽ được xác định theo thứ bậc các nguồn luật, bao gồm hệ thống văn bản quy phạm pháp luật như Hiến pháp Việt Nam, các văn bản của Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội Việt Nam, các văn bản dưới luật của cơ quan Trung ương và văn bản của chính quyền địa phương. Bên cạnh đó còn có các nguồn bổ trợ như án lệ, tập quán và lẽ công bằng.

Kết luận cũng đề cập việc mở rộng phạm vi áp dụng và xác định rõ giá trị pháp lý của các nguồn bổ trợ. Theo đó, án lệ, tập quán và lẽ công bằng có thể được sử dụng để điều chỉnh các quan hệ xã hội chưa được văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh hoặc chưa quy định rõ ràng trong một số trường hợp cụ thể. Đồng thời, bổ sung nguyên tắc áp dụng pháp luật theo hướng ưu tiên quy phạm pháp luật chuyên ngành so với quy phạm pháp luật chung khi có sự khác biệt về quy định.

Một định hướng quan trọng khác là đơn giản hóa hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, theo đó mỗi chủ thể có thẩm quyền chỉ ban hành một hình thức văn bản quy phạm pháp luật với lộ trình phù hợp. Các văn bản phải quy định rõ mục đích ban hành, phạm vi điều chỉnh, hiệu lực áp dụng và quy định chuyển tiếp nhằm khắc phục những bất cập trong thực tiễn xây dựng và thi hành pháp luật.

Bộ Chính trị cũng yêu cầu hạn chế việc ban hành quá nhiều văn bản quy định chi tiết hoặc hướng dẫn thi hành. Đồng thời không ban hành một văn bản để sửa đổi nhiều văn bản khác nếu giữa các văn bản đó không có mối liên hệ chặt chẽ về nội dung hoặc không cùng điều chỉnh một nhóm lĩnh vực.

Kết luận 09-KL/TW còn nêu rõ định hướng phân định giữa quy phạm pháp luật công và quy phạm pháp luật tư. Trong đó, các quy phạm pháp luật điều chỉnh quan hệ giữa cơ quan nhà nước với nhau hoặc giữa cơ quan nhà nước với cá nhân, tổ chức phải được thiết kế chặt chẽ, minh bạch nhằm trao thẩm quyền đầy đủ cho bộ máy nhà nước nhưng đồng thời kiểm soát hiệu quả việc thực thi quyền lực.

Đối với các quy phạm pháp luật điều chỉnh quan hệ giữa các cá nhân, tổ chức không mang quyền lực nhà nước, pháp luật sẽ được thiết kế theo hướng chủ yếu tạo khung pháp lý mang tính nguyên tắc. Các chủ thể có thể tự thỏa thuận trên cơ sở quyền tự định đoạt và tự chịu trách nhiệm, miễn là không vi phạm điều cấm của luật, qua đó khuyến khích tính năng động, sáng tạo của người dân và doanh nghiệp.

Bộ Chính trị cũng khẳng định nguyên tắc “thượng tôn Hiến pháp và pháp luật”, trong đó Hiến pháp Việt Nam là luật cơ bản có hiệu lực pháp lý cao nhất. Một số bộ luật nền tảng giữ vai trò trung tâm của hệ thống pháp luật như Bộ luật Dân sự Việt Nam, Bộ luật Hình sự Việt Nam, Bộ luật Tố tụng dân sự Việt Nam, Bộ luật Tố tụng hình sự Việt Nam và Luật Tố tụng hành chính Việt Nam.

Bên cạnh đó, Kết luận yêu cầu đẩy mạnh hoàn thiện pháp luật phục vụ kiến tạo phát triển, coi thể chế và pháp luật là yếu tố dẫn dắt, “đi trước mở đường”, đồng thời ban hành các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát để hình thành những lĩnh vực kinh tế mới, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và khai thác hiệu quả các nguồn lực xã hội.

Một trong những mục tiêu cụ thể là xây dựng hệ thống pháp luật tạo nền tảng cho hoạt động của bộ máy nhà nước theo mô hình chính quyền ba cấp và hoàn thiện các quy định pháp luật về đầu tư, kinh doanh, góp phần đưa môi trường đầu tư của Việt Nam vào nhóm ba nước dẫn đầu ASEAN vào năm 2028.

Kết luận cũng đề ra yêu cầu tiến hành tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật trên phạm vi cả nước, đồng thời đổi mới mạnh mẽ công tác hợp nhất văn bản theo hướng văn bản hợp nhất trở thành căn cứ chính thức khi viện dẫn và áp dụng pháp luật.

Cùng với đó là hoàn thiện cơ chế giải thích Hiến pháp Việt Nam, luật và pháp lệnh; nghiên cứu cơ chế đẩy nhanh quá trình thể chế hóa chủ trương của Đảng thành pháp luật; tăng cường vai trò của Quốc hội Việt Nam trong hoạt động lập pháp, bao gồm việc tăng hợp lý số kỳ họp, kể cả thông qua hình thức trực tuyến.

Bộ Chính trị cũng yêu cầu gắn kết chặt chẽ giữa xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, đẩy mạnh truyền thông chính sách, nâng cao chất lượng đội ngũ tham mưu xây dựng pháp luật, đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu lớn về pháp luật và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quá trình xây dựng và thực thi pháp luật.

Về tổ chức thực hiện, Bộ Chính trị giao Quốc hội Việt Nam chủ trì phối hợp với các cơ quan liên quan hoàn thiện định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, đồng thời tiến hành tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật.

Bên cạnh đó, Đảng ủy Chính phủ được giao chỉ đạo nghiên cứu sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật, làm rõ thẩm quyền lập pháp và lập quy. Đảng ủy Bộ Tư pháp Việt Nam được giao chủ trì xây dựng Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới và sửa đổi Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, trình Quốc hội xem xét thông qua tại kỳ họp thứ hai năm 2026, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.

Theo Kết luận, các địa phương cũng cần triển khai các giải pháp của Đề án trong phạm vi quản lý, đồng thời tăng cường theo dõi, đôn đốc và tổng kết việc thực hiện để báo cáo Bộ Chính trị theo quy định.