Trong y học cổ truyền, hiếm có phương thuốc nào nổi tiếng như An Cung Ngưu Hoàng Hoàn. Theo SCMP ngày 2/3, bài thuốc gồm 11 vị thảo dược và khoáng chất quý, từ lâu được xem là dược liệu cấp cứu hàng đầu cho người bị tai biến mạch máu não hoặc có nguy cơ đột quỵ.

Niềm tin mạnh mẽ vào loại biệt dược này phần nào xuất phát từ gánh nặng đột quỵ toàn cầu. Báo cáo Thực trạng Đột quỵ Thế giới 2025 cho thấy mỗi năm có khoảng 11,9 triệu ca mắc mới. Tại Hong Kong, con số này vào khoảng 25.000 ca mỗi năm, trong đó 3.500 người tử vong. Trước nguy cơ sinh tử, nhiều gia đình sẵn sàng chi hơn 1.000 đô la Hong Kong cho một viên thuốc nhỏ với hy vọng cứu sống người thân.

An Cung Ngưu Hoàng Hoàn ra đời từ năm 1798 dưới triều Thanh, kết hợp các thành phần như ngưu hoàng (sỏi mật bò), xạ hương và sừng trâu. Tuy nhiên, giá trị đắt đỏ đôi khi dẫn đến cách sử dụng sai lầm. Bác sĩ Michelle Zhang, chuyên gia y học cổ truyền tại Hong Kong, cho biết nhiều người cao tuổi được biếu tặng thuốc đã tự ý uống hằng ngày như thực phẩm chức năng thay vì dự phòng cho tình huống khẩn cấp.

Theo các chuyên gia, việc dùng thuốc này như sản phẩm bổ dưỡng thường xuyên chẳng khác nào tự đầu độc. Công thức gốc bắt buộc chứa chu sa và hùng hoàng – hai khoáng chất được cho là có tác dụng “trấn kinh an thần” theo y lý cổ truyền. Tuy nhiên, phân tích hiện đại xác định chu sa là hợp chất chứa thủy ngân (mercury sulphide), còn hùng hoàng chứa thạch tín (arsenic trisulphide).

Cục Y tế Hong Kong, cơ quan y tế Singapore và Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) đều đã cảnh báo về nguy cơ ngộ độc mãn tính khi lạm dụng sản phẩm này. Việc tích tụ kim loại nặng lâu dài có thể gây tổn thương gan, thận và hệ thần kinh không hồi phục.

Nguy cơ không chỉ xuất hiện khi dùng để phòng bệnh. Bác sĩ Zhang lưu ý, việc tự ý cho bệnh nhân uống thuốc khi cơn đột quỵ vừa khởi phát cũng có thể gây hậu quả nghiêm trọng nếu không phân biệt đúng thể bệnh. Nghiên cứu năm 2022 của Đại học Hong Kong trên mô hình động vật cho thấy thuốc có thể giúp giảm phù não và kéo dài “thời gian vàng” điều trị thêm khoảng 30 phút. Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc hoàn toàn vào tình trạng cụ thể.

Theo y học cổ truyền, đột quỵ được chia thành thể “nhiệt” và “hàn”. An Cung Ngưu Hoàng Hoàn có tính hàn mạnh, dùng để thanh nhiệt. Nếu bệnh nhân thuộc thể hàn – biểu hiện tay chân lạnh, vã mồ hôi, tụt huyết áp – việc sử dụng thuốc có thể làm tình trạng nặng thêm, thậm chí đẩy nhanh nguy cơ tử vong. Ngoài ra, cố đút viên thuốc nặng khoảng 3 gram vào miệng người đang hôn mê còn dễ gây sặc, nghẹt thở hoặc viêm phổi hít.

Các chuyên gia nhấn mạnh, khi xuất hiện dấu hiệu đột quỵ, ưu tiên hàng đầu vẫn là nhanh chóng đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế.

“Y học cổ truyền là một phần quý giá của văn hóa. Chính vì vậy, việc cung cấp thông tin chính xác và sử dụng đúng cách là điều hết sức quan trọng để các giá trị truyền thống tiếp tục phát huy hiệu quả trong xã hội hiện đại”, bác sĩ Zhang khuyến cáo.