AI tiếp tay cho các đường dây lừa đảo trực tuyến hoạt động quy mô công nghiệp

Ảnh minh hoạ

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra nhiều cơ hội trong sáng tạo nội dung và nâng cao hiệu quả công việc. Tuy nhiên, cùng với những lợi ích đó, công nghệ này cũng bị các đối tượng xấu khai thác để xây dựng các chiến dịch lừa đảo ngày càng tinh vi, khó phát hiện và có quy mô lớn hơn.

Theo ghi nhận của các cơ quan điều tra và chuyên gia an ninh mạng, AI hiện không chỉ được sử dụng để tạo hình ảnh hay video giả mà còn có thể xây dựng hoàn chỉnh các nhân vật ảo, sản phẩm không có thật và những cuộc hội thoại có độ chân thực cao nhằm đánh lừa người dùng trên môi trường số.

Một trong những vụ việc điển hình là trường hợp ông Chris Colocousis bị lừa đầu tư tiền điện tử sau khi làm quen với một nhân vật tên Eliza trên Facebook. Theo giới thiệu, Eliza là chuyên gia tài chính thường xuyên đầu tư tiền số và duy trì liên lạc với nạn nhân thông qua các cuộc trò chuyện, thậm chí cả gọi video.

Sau thời gian tạo dựng lòng tin, Eliza hướng dẫn ông Chris đầu tư vào một nền tảng tiền điện tử. Tài khoản liên tục hiển thị lợi nhuận tăng cao, có thời điểm lên tới hơn 800.000 USD, khiến nạn nhân tin rằng khoản đầu tư đang sinh lời.

Chỉ đến khi một người bạn làm trong lĩnh vực ngân hàng đặt câu hỏi về nền tảng đầu tư, ông Chris mới kiểm tra lại và phát hiện toàn bộ ứng dụng chỉ là giả mạo. Dù vậy, tin rằng chỉ cần nộp thêm một khoản phí để mở khóa tài khoản, ông vẫn tiếp tục chuyển tiền và cuối cùng mất toàn bộ số tiền tích lũy dành cho quỹ hưu trí.

Theo cuộc điều tra chung của hãng tin AP và chương trình FRONTLINE, phía sau những nhân vật như Eliza là các bộ công cụ ứng dụng AI có khả năng tạo danh tính giả, xây dựng kịch bản giao tiếp và tự động tương tác với nạn nhân bằng nhiều ngôn ngữ khác nhau.

Nếu trước đây mỗi đối tượng lừa đảo chỉ có thể tiếp cận từng nạn nhân bằng phương thức thủ công, thì hiện nay AI đã giúp tự động hóa gần như toàn bộ quy trình. Các mô hình ngôn ngữ có thể tạo nội dung thuyết phục, phản hồi tự nhiên và duy trì các cuộc trò chuyện trong thời gian dài mà không cần nhiều sự can thiệp của con người.

Theo các chuyên gia, điều đáng lo ngại không nằm ở việc AI khiến tội phạm thông minh hơn, mà ở khả năng giúp chúng hoạt động nhanh hơn, với chi phí thấp hơn và trên quy mô lớn hơn nhiều lần. Việc tạo hàng loạt tài khoản mạng xã hội, xây dựng kịch bản tiếp cận hay vận hành các chiến dịch lừa đảo xuyên biên giới hiện trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết.

Các công cụ AI cũng có thể hỗ trợ theo dõi hiệu quả của từng chiến dịch, tự động trả lời tin nhắn, tối ưu nội dung và điều chỉnh cách tiếp cận theo phản ứng của từng nạn nhân. Điều này khiến ranh giới giữa các vụ lừa đảo riêng lẻ và những "dây chuyền" lừa đảo quy mô công nghiệp ngày càng bị xóa nhòa.

Trước thực trạng này, nhiều quốc gia đang chuyển từ cách tiếp cận chỉ tập trung cảnh báo người dùng sang yêu cầu các nền tảng công nghệ và doanh nghiệp cùng tham gia ngăn chặn lừa đảo ngay từ gốc.

Sau cuộc điều tra của AP và FRONTLINE, OpenAI cho biết đã khóa nhiều tài khoản bị phát hiện sử dụng các mô hình AI phục vụ hoạt động lừa đảo. Google cũng khẳng định đang triển khai nhiều giải pháp nhằm phát hiện và ngăn chặn việc lạm dụng các công cụ AI của mình.

Tại Mỹ, lực lượng chuyên trách chống lừa đảo đang phối hợp với Google, Meta và nhiều doanh nghiệp công nghệ để chia sẻ dữ liệu, truy vết các đường dây hoạt động xuyên biên giới.

Trong khi đó, Anh đã thành lập Trung tâm Phòng chống tội phạm trực tuyến với sự tham gia của cơ quan thực thi pháp luật, ngân hàng, doanh nghiệp viễn thông và các hãng công nghệ nhằm phát hiện, ngăn chặn các vụ lừa đảo từ sớm.

Australia cũng đã ban hành khung pháp lý mới, yêu cầu các nền tảng số, ngân hàng và nhà mạng chủ động triển khai biện pháp phòng chống lừa đảo. Nếu không thực hiện đầy đủ trách nhiệm, các đơn vị này có thể phải đối mặt với những chế tài nghiêm khắc. Singapore cũng đang thúc đẩy hợp tác trong ASEAN nhằm xây dựng các tiêu chuẩn chung để ứng phó với các hoạt động lừa đảo xuyên biên giới.

Theo các chuyên gia, khi AI có thể tạo ra những con người, sản phẩm và nội dung gần như không thể phân biệt với thực tế, việc bảo vệ người dùng không còn phụ thuộc vào sự cảnh giác cá nhân. Thay vào đó, cần xây dựng một hệ sinh thái phòng vệ đồng bộ với sự tham gia của doanh nghiệp công nghệ, tổ chức tài chính, nhà mạng và cơ quan quản lý.

Trong bối cảnh AI tiếp tục phát triển với tốc độ nhanh, bài toán đặt ra không chỉ là ngăn chặn các vụ lừa đảo riêng lẻ mà còn là xây dựng những cơ chế quản trị đủ linh hoạt để theo kịp sự biến đổi của công nghệ, hạn chế việc AI bị khai thác cho các hoạt động phạm pháp trên quy mô ngày càng lớn.