Ngày 30/4, tại Hội nghị thượng đỉnh Santa Marta ở Colombia - hội nghị quốc tế đầu tiên chuyên bàn về việc chuyển đổi khỏi nhiên liệu hóa thạch - 56 quốc gia gồm Liên minh châu Âu, Na Uy, Anh, Singapore, Bangladesh, Brazil, Canada, Colombia, Philippines cùng nhiều nền kinh tế khác đã đạt được thỏa thuận mang tính bước ngoặt về việc xây dựng lộ trình loại bỏ dần than đá, dầu mỏ và khí đốt.
Hội nghị được đồng chủ trì bởi Colombia và Hà Lan, diễn ra trong bối cảnh thế giới tiếp tục chịu tác động từ khủng hoảng năng lượng, biến động giá nhiên liệu cùng những lo ngại ngày càng lớn về biến đổi khí hậu. Theo các nước tham dự, việc phụ thuộc kéo dài vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu đang khiến nhiều nền kinh tế trở nên dễ tổn thương trước các cú sốc địa chính trị và thị trường.
Bà Stientje van Veldhoven, Bộ trưởng Khí hậu Hà Lan - quốc gia đồng chủ trì hội nghị - nhấn mạnh rằng chuyển đổi khỏi dầu, than và khí đốt không còn là lựa chọn dài hạn mà đã trở thành yêu cầu cấp bách để củng cố an ninh năng lượng và nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các biến động toàn cầu.
Tại hội nghị, các quốc gia cũng thống nhất tiếp tục duy trì hợp tác thông qua việc thành lập các nhóm công tác chuyên trách. Những nhóm này sẽ tập trung xây dựng lộ trình cụ thể cho từng quốc gia, nghiên cứu công cụ tài chính hỗ trợ quá trình chuyển đổi, thúc đẩy phối hợp giữa các nước sản xuất và tiêu dùng nhiên liệu hóa thạch, đồng thời tìm giải pháp chuyển đổi việc làm cho lực lượng lao động bị ảnh hưởng khi sản lượng than, dầu, khí giảm dần.
Theo các tài liệu công bố bên lề hội nghị, nhóm 56 quốc gia tham gia hiện đại diện cho khoảng một phần ba GDP toàn cầu; trong đó gần một nửa là các quốc gia có hoạt động sản xuất nhiên liệu hóa thạch. Điều này đồng nghĩa nhiều nước trong nhóm sẽ phải xây dựng kế hoạch giảm dần sản lượng khai thác trong thời gian tới. Tuy nhiên, lộ trình hiện mới mang tính tự nguyện, chưa có cấu trúc ràng buộc pháp lý cũng như thời hạn hoàn tất cụ thể.
Colombia cũng đã công bố dự thảo lộ trình quốc gia ngay tại hội nghị và đồng thời thành lập một hội đồng chuyên gia khoa học quốc tế nhằm tư vấn cho các nước tham gia trong quá trình xây dựng kế hoạch cắt giảm nhiên liệu hóa thạch.
Theo tính toán của Colombia, nước này có thể giảm tới 90% lượng khí thải từ sử dụng năng lượng vào năm 2050 so với mốc năm 2015 nhờ đẩy mạnh điện khí hóa giao thông và thay thế nhiên liệu hóa thạch bằng năng lượng sạch. Dù cần nguồn vốn đầu tư khoảng 10 tỷ USD mỗi năm, Colombia cho rằng lợi ích kinh tế ròng thu được có thể lên tới 23 tỷ USD/năm từ sau năm 2050.
Trước đó ít ngày, Pháp đã trở thành quốc gia phát triển đầu tiên công bố lộ trình quốc gia chi tiết nhằm loại bỏ toàn bộ nhiên liệu hóa thạch, với các mốc chấm dứt than vào năm 2030, dầu vào năm 2045 và khí đốt vào năm 2050. Động thái này được xem là tín hiệu thúc đẩy mạnh mẽ cho liên minh mới hình thành tại Santa Marta.
Dù vậy, giới phân tích nhận định thách thức lớn nhất vẫn là tài chính, đặc biệt đối với các quốc gia đang phát triển ở Nam bán cầu khi họ phải đối mặt với chi phí vay vốn cao và khả năng tiếp cận nguồn tài chính xanh còn hạn chế.
Vì thế, một trong những nhóm công tác của liên minh sẽ tập trung vào giải pháp huy động tài chính quốc tế, hỗ trợ các nước nghèo tránh rơi vào “bẫy nợ” trong quá trình chuyển đổi năng lượng, đồng thời rà soát và xác định các khoản trợ cấp dành cho nhiên liệu hóa thạch để từng bước cắt giảm.
Giới quan sát đánh giá, dù chưa tạo ra một hiệp ước ràng buộc, nhưng thỏa thuận Santa Marta là dấu mốc quan trọng vì lần đầu tiên một nhóm lớn quốc gia sẵn sàng đi xa hơn các cam kết chung tại COP28, biến khẩu hiệu “chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch” thành quá trình xây dựng kế hoạch hành động thực tế.
Hội nghị tiếp theo về chuyển đổi khỏi nhiên liệu hóa thạch dự kiến sẽ được tổ chức vào đầu năm 2027, tiếp tục duy trì động lực chính sách toàn cầu cho mục tiêu chấm dứt kỷ nguyên than, dầu và khí đốt.
Bình luận
0