40 năm chuyển mình của điện ảnh Việt Nam

Tại hội thảo khoa học chuyên sâu mang tên "Diện mạo điện ảnh Việt Nam thời kỳ Đổi mới" nằm trong khuôn khổ Liên hoan phim Châu Á Đà Nẵng (DANAFF IV) vừa qua, các chuyên gia, nhà phê bình cùng giới làm nghề đã thẳng thắn thảo luận những nút thắt lớn nhất đang kìm hãm dòng phim mang tính bản sắc này. Sự kiện thu hút đông đảo những gương mặt gạo cội lẫn thế hệ đạo diễn trẻ, trở thành diễn đàn phản ánh chân thực thực trạng "vừa khát vừa khó" của điện ảnh nước nhà.

Điện ảnh Việt nam: Lối mòn tư duy và "bóng ma" rập khuôn

Phát biểu tại hội thảo, nhà biên kịch, nhà phê bình Đoàn Tuấn trăn trở chỉ ra thực tế xót xa về sự sáo rỗng trong các kịch bản đương đại. Qua nhiều thập kỷ, khi ống kính chĩa vào đề tài chiến tranh, người xem vẫn thường bắt gặp những mô-típ nhân vật cũ kỹ như các chiến sĩ dũng cảm lý tưởng hóa quá mức, hoặc nhân vật phụ luôn phải chịu đựng những bi kịch tàn khốc (hậu) chiến tranh theo một công thức có sẵn. Điển hình như hình ảnh những người lính lạc lối giữa rừng sâu, đối mặt với sốt rét, thú dữ mà thiếu đi chiều sâu tâm lý phức tạp của con người thời đại.

Tư duy này vô hình trung tạo nên một bức tường ngăn cách giữa phim ảnh và thế hệ khán giả trẻ hiện đại – những người vốn đòi hỏi tính đa chiều và sự kết nối mang tính nhân bản sâu sắc hơn. Lịch sử hiển nhiên không chỉ có hào hùng, lịch sử là máu, nước mắt và những góc khuất chưa được chạm tới một cách thấu đáo.

Hệ quả của tư duy làm phim mang tính "lối mòn" ấy dẫn đến sự mất cân đối rõ rệt trên thị trường. Trong khi các cụm rạp thương mại luôn chật kín khán giả xem phim giải trí, lãng mạn hay kinh dị, thì những bộ phim về đề tài lịch sử, cách mạng do nhà nước đặt hàng lại rơi vào cảnh "đắp chiếu" hoặc chỉ được chiếu mang tính thủ tục trong các tuần lễ kỷ niệm.

Thực trạng đồng bộ hóa và sự thiếu thốn của điện ảnh Việt Nam

Nhìn thẳng vào thực tế phim trường, điện ảnh Việt Nam đang thiếu sự chuyên nghiệp hóa mang tính đồng bộ. Đạo diễn Bùi Thạc Chuyên người vừa tạo tiếng vang lớn với bộ phim Tro tàn rực rỡ chia sẻ một góc nhìn thực tế đầy khắc nghiệ.  Điện ảnh nước nhà hiện nay giống như đang đứng trước một "ma trận" của sự thiếu thốn, từ trường quay chuyên nghiệp, lực lượng hậu cần kỹ thuật chuyên sâu cho đến một quy trình phê duyệt kịch bản thông thoáng.

Bộ phim chiến tranh Mưa đỏ của đạo diễn Đặng Thái Huyền hay các đại cảnh tái hiện cuộc chiến khốc liệt của quân đội nhân dân gần đây là minh chứng rõ nét cho nỗ lực vượt khó của người làm nghề. Nhưng để có vài phút phim bùng nổ, các đoàn phim phải đánh vật với hạ tầng bối cảnh xập xệ, phải tự bôi trét, dựng tạm bợ những vách tường, hầm hào giả chiến trên các bãi đất trống bùn lầy.

Bên cạnh đó, việc thiếu hụt một phim trường lịch sử chuẩn quy mô khiến điện ảnh Việt Nam tụt hậu rất xa so với các quốc gia trong khu vực như Hàn Quốc hay Trung Quốc. Trực trạng các diễn viên trẻ khoác lên mình bộ quân phục, tay cầm súng AK đứng giữa bối cảnh ngổn ngang gạch đá ở một công trình xây dựng dở dang cho thấy sự chắp vá, thiếu thốn nguồn lực đầu tư bài bản từ gốc rễ.

Cần một chiến lược "mở đường" toàn diện

Gốc rễ của vấn đề không nằm ở việc khán giả quay lưng với phim lịch sử, mà nằm ở việc chúng ta chưa biết cách kể một câu chuyện cũ bằng một ngôn ngữ mới, hấp dẫn và chân thực. Thành công của các bom tấn lịch sử quốc tế chứng minh rằng, dòng phim này hoàn toàn có thể trở thành "mỏ vàng" nếu được tiếp cận dưới góc độ công nghiệp điện ảnh và nghệ thuật giải trí cao cấp, thay vì chỉ xem như một công cụ tuyên truyền khô khan.

Điện ảnh Việt Nam thời kỳ đổi mới đã tạo ra những bước chuyển mình mạnh mẽ về doanh thu, nhưng để xây dựng được một nền điện ảnh có "xương sống" vững chắc, việc cởi trói tư duy cho dòng phim chính luận, lịch sử là điều không thể trì hoãn.

Mời quý khán giả xem thêm các chương trình hấp dẫn khác của kênh VTV8 tại: https://vtvgo.vn/video/catalog/list/ffc98a39-06ff-424b-a85f-388837a68f87/chuyen-trang-van-hoa--du-lich--lich-su--di-san-19,ffc98a39-06ff-424b-a85f-388837a68f87.html