Theo CNBC, dự luật nhắm vào các cư dân bang California có tài sản ròng trên 1 tỷ USD, yêu cầu nộp khoản thuế một lần tương đương 5% tổng tài sản, với mục tiêu thu về khoảng 100 tỷ USD để bù đắp thâm hụt ngân sách cho giáo dục và y tế.

Điểm gây chấn động không nằm ở thuế suất, mà ở thời điểm hiệu lực. Khác với thông lệ, dự luật đề xuất áp dụng hồi tố đối với bất kỳ ai là cư dân California tính đến ngày 1/1 năm nay. Trong khi đó, cuộc bỏ phiếu toàn bang dự kiến diễn ra vào tháng 11/2026. Nếu được thông qua, sắc thuế sẽ truy thu từ đầu năm, khiến mọi toan tính “rút lui phút chót” gần như vô nghĩa.

Luật sư thuế Christopher Manes nhận định trên CNBC: “Nếu mốc hiệu lực là tháng 11, khoảng 200 tỷ phú có thể kịp rời đi và tiết kiệm hàng triệu USD. Với điều khoản hồi tố này, cơ hội né thuế gần như bằng không”. Ông ví von: “Nhìn bề ngoài, con tàu đã rời bến”.

Hai thái cực tại Thung lũng Silicon

Trước nguy cơ tài sản bị bào mòn, phản ứng của giới tỷ phú công nghệ nhanh chóng phân hóa thành hai thái cực.

Ở một phía là những người ưu tiên bảo toàn tài sản, tiêu biểu là Larry Page – đồng sáng lập Google. Theo Business Insider, Page dường như đã chuẩn bị từ sớm. Ông mua hai căn nhà tại Miami (Florida) trị giá hơn 173 triệu USD và nộp hồ sơ đăng ký pháp nhân từ tháng 12/2025, ngay trước mốc hồi tố 1/1/2026. Nếu đạo luật được thông qua, Page có thể đối mặt khoản thuế ước tính lên tới 13 tỷ USD, khiến việc chuyển cư trú sớm trở thành “lá chắn” duy nhất.

Cùng xu hướng này, Peter Thiel (Palantir) đã thiết lập sự hiện diện tại Miami, còn nhà đầu tư David Sacks công khai ủng hộ Texas.

Tuy nhiên, rời California không hề dễ dàng. Theo giới luật sư, quy định cư trú thuế của bang này là một “mê hồn trận”. Thay vì chỉ tính số ngày cư trú như New York, California áp dụng “bài kiểm tra mối liên hệ gần gũi nhất”. Để chứng minh đã rời đi vĩnh viễn, các tỷ phú phải thay đổi toàn diện: nhà ở, quan hệ xã hội, bác sĩ riêng, thậm chí nơi lưu giữ kỷ vật gia đình.

Ở thái cực còn lại là Jensen Huang – CEO Nvidia, người sở hữu khối tài sản gần 159 tỷ USD. Trái với làn sóng lo ngại, Huang tỏ ra bình thản. Trả lời Bloomberg, ông cho biết “hoàn toàn ổn” với đề xuất thuế, dù số tiền phải nộp có thể lên tới 7 tỷ USD.

“Tôi chưa từng nghĩ đến chuyện đó. Chúng tôi chọn sống ở Thung lũng Silicon, và nếu họ muốn áp loại thuế nào thì cứ vậy thôi. Tôi chấp nhận”, Huang nói.

Theo chuyên gia tài chính Don Hilario, sự khác biệt nằm ở hệ giá trị. Những người như Larry Page đặt trọng tâm vào kiểm soát rủi ro tài chính, trong khi Jensen Huang đại diện cho nhóm coi hệ sinh thái là yếu tố sống còn. Với Huang, Thung lũng Silicon là “mỏ vàng” chất xám không thể thay thế – nơi hội tụ các kỹ sư giỏi nhất thế giới. Ông sẵn sàng đánh đổi hàng tỷ USD để giữ lợi thế cạnh tranh cốt lõi, thay vì xáo trộn bộ máy chỉ vì ưu đãi thuế.

Phép thử lớn cho “thủ phủ công nghệ”

Dù sự kiên định của Jensen Huang được xem là điểm sáng, California vẫn đang chơi một ván bài rủi ro với dòng vốn và nhân tài. Lịch sử gần đây đã chứng kiến Elon Musk chuyển Tesla và SpaceX sang Texas, hay Larry Ellison dời trụ sở Oracle khỏi bang này.

Nhiều nhà đầu tư mạo hiểm cảnh báo trên The Guardian rằng California có thể “mất những người nộp thuế quan trọng nhất” nếu chính sách tận thu tiếp diễn. Thống đốc Gavin Newsom cũng từng bày tỏ lo ngại về nguy cơ bang bị cô lập về kinh tế.

Cuộc bỏ phiếu vào tháng 11/2026 vì thế không chỉ quyết định số phận hàng trăm tỷ USD tiền thuế, mà còn là phép thử đối với sức hấp dẫn lâu dài của Thung lũng Silicon. Liệu hệ sinh thái công nghệ số một thế giới có đủ sức giữ chân các “đại bàng” khi áp lực tài chính ngày càng gia tăng?

Luật sư Jon Feldhammer kết luận đầy ẩn ý: “Những thách thức pháp lý mạnh mẽ nhất có thể sẽ đến từ chính những người đã rời đi”.